سوره هود — آیه 56

معانی واژگان:

• دابّة: هر جنبندهای که روی زمین حرکت میکند.
• آخِذٌ بِناصِیَتِها: یعنی مالک و چیره بر اوست؛ همانگونه که انسان با گرفتن پیشانی حیوان، او را تحت تسلّط خود درمیآورد.
• صِراطٍ مُستَقیم: راه راست و درست؛ در اینجا به معنای عدالت و حقّانیّت در قضا و فعل خداوند است.

تفسیر آیه:

حضرت هود علیهالسلام در برابر تهدیدهای قوم سرکش خود، با کمال صلابت و اطمینان اعلام میکند: من بر خداوند توکّل کردهام؛ همان پروردگاری که پروردگار من و پروردگار شماست و مالکیّت و تدبیر همه چیز به دست اوست. او در ادامه دلیل این توکّل را بیان میفرماید: هیچ جنبندهای در روی زمین نیست مگر اینکه خداوند متعال بر او تسلّط کامل دارد و زمام اختیارش در دست اوست؛ هیچ موجودی از حیطه قدرت و اراده او خارج نیست. پس اگر او بخواهد، مرا از شرّ شما حفظ میکند و اگر بخواهد، شما را نابود میسازد. سپس میفرماید: پروردگار من بر راهی راست و مستقیم است؛ یعنی خداوند در قضاوت، فرمان و تدبیر خود همواره بر حق و عدل است و هرگز ستم نمیکند. او نیکوکار را پاداش میدهد و بدکار را کیفر میرساند و هرگز بندگان مؤمن و صادق را در برابر ظالمان تنها نمیگذارد. این جمله در حقیقت هشداری است به قوم که اگر بر باطل خود اصرار ورزند، خداوند که بر صراط مستقیم است، هرگز آنان را بر حقّانیّت یاری نخواهد کرد و سرانجامِ ظلم و کفر را نابودی خواهد ساخت.

فواید و پیامهای آیه:

1. توکّل بر خدا، مایه آرامش و قدرت در برابر دشمنان است: مؤمنی که دل به خدا سپرده و یقین دارد که همه امور به دست اوست، از هیچ تهدید و قدرتی هراس ندارد و با اطمینان کامل در برابر باطل میایستد.
2. تسلّط کامل خداوند بر همه موجودات: هیچ موجودی — از کوچکترین جنبنده تا بزرگترین مخلوق — از دایره قدرت و مالکیّت خداوند خارج نیست؛ پس نباید از غیر او ترسید و به غیر او امید بست.
3. عدالت و استقامت خداوند در همه امور: خداوند بر صراط مستقیم است؛ یعنی هرگز ستم نمیکند، وعدهاش حق است و پاداش و کیفر او بر اساس عدل کامل است. این باور، مؤمن را به صبر و پایداری در راه حق ترغیب میکند.
4. امیدواری به نصرت الهی: کسی که بر حق باشد و بر خدا توکّل کند، خداوند که عادل و بر صراط مستقیم است، هرگز او را رها نمیکند و سرانجام او را بر باطل پیروز میگرداند.