سوره ابراهیم — آیه 17

معانی کلمات:

• یَتَجَرَّعُهُ: آن را با سختی و مشقت مینوشد، جرعهجرعه مینوشد.
• یُسِیغُهُ: آن را از گلو به آسانی فرو میبرد و هضم میکند.
• مِن کُلِّ مَکَانٍ: از هر طرف و هر جهت.
• مِن وَرَائِهِ: پیش روی او، در انتظار او.
• عَذَابٌ غَلِیظٌ: عذابی سخت، سنگین و دردناک.

تفسیر آیه:

این آیه شریفه ادامه توصیف حال دردناک ستمگران و متکبرانی است که در دنیا در برابر حق گردنکشی کردند و از پذیرش ایمان سرباز زدند. در اینجا سخن از نوشیدنی وحشتناکی است که به آنان داده میشود؛ نوشیدنیای از چرک، خون و مایعات متعفن اهل دوزخ. آنان با سختی و مشقت تمام، جرعهجرعه آن را مینوشند، اما به دلیل گندیدگی، حرارت سوزان و تلخی شدید، نزدیک نیست که بتوانند آن را از گلو فرو برند و به آسانی هضم کنند. هر بار که آن را به دهان نزدیک میکنند، از شدت تعفن و سوزش، گلوگیر میشوند و نمیتوانند آن را پایین بدهند.

در ادامه میفرماید: مرگ از هر طرف و از هر جهت به سراغ او میآید؛ یعنی چنان سختیها و عذابهای گوناگونی او را احاطه کرده که گویی مرگ از هر سو به او هجوم میآورد و تمام اعضا و جوارحش در عذاب و درد فرو رفته است. اما با این حال، او نمیمیرد تا از این رنجها رهایی یابد؛ بلکه زنده میماند و پیوسته این عذابها را تحمل میکند. نه مرگ به سراغش میآید تا آرامش یابد و نه زندگی برایش گواراست.

سپس میفرماید: و پیش روی او عذابی سخت و سنگین است؛ یعنی پس از این عذابها، عذاب دیگری در انتظار اوست که بسیار شدیدتر و دردناکتر است و آن، عذاب جاودانگی در آتش و محرومیت از رحمت الهی است. این عذاب غلیظ، شامل انواع شکنجهها و عذابهای روحی و جسمی است که هیچ پایانی ندارد.

فواید و پیامهای آیه:

1. هشدار به متکبران و ستمگران: این آیه هشدار جدی به کسانی است که در دنیا به قدرت و ثروت خود مغرور شده و در برابر حق تکبر میورزند. عاقبت آنان عذابی است که هیچ راه گریزی از آن نیست.
2. عدالت الهی: خداوند عادل است و هیچ عمل خیری را بیپاداش و هیچ عمل شری را بیسزا نمیگذارد. این آیه یادآور عدالت مطلق الهی است که در روز قیامت به طور کامل تحقق مییابد.
3. ارزش نعمت سلامتی و آسایش: با تأمل در این عذابها، انسان قدر نعمتهای الهی مانند سلامتی، آسایش و راحتی را میداند و شکرگزار پروردگار میشود.
4. ترغیب به توبه و بازگشت: این آیه انسان را به توبه و بازگشت به سوی خداوند ترغیب میکند تا با ایمان و عمل صالح، خود را از چنین عاقبت هولناکی نجات دهد.
5. اهمیت ایمان و تقوا: تنها راه نجات از این عذابها، ایمان به خداوند و پیروی از دستورات اوست. این آیه مؤمنان را بر تقوا و پرهیزگاری استوار میدارد و آنان را از غفلت و سرکشی بازمیدارد.