سوره ابراهیم — آیه 16

معانی کلمات:

• مِن وَرَائِهِ: در اینجا به معنای «پیش روی او» و «در برابر او» است، نه پشت سر او.
• جَهَنَّمُ: دوزخ و آتش سوزاننده.
• صَدِید: چرک و خونی که از پوست و بدن اهل دوزخ بیرون میآید و با آب دهانشان میآمیزد.

تفسیر آیه:

در آیات پیشین، سخن از ستمگران و متکبرانی بود که در برابر حق و پیامبران الهی ایستادگی کردند و از هر دعوتی به سوی توحید رویگردان شدند. این آیه سرنوشت شوم آنان را ترسیم میکند: در حالی که در دنیا با غرور و تکبر زندگی میکردند و گمان میبردند هیچ قدرتی بر آنان چیره نخواهد شد، در روز قیامت دوزخ در برابر آنان قرار دارد و راه گریزی از آن نیست. آنان وارد آتشی میشوند که از هر سو آنان را احاطه کرده است.

سپس به یکی از عذابهای هولناک آنان اشاره میکند: به آنان نوشیدنیای میدهند که از چرک و خون بدن اهل دوزخ فراهم شده است. این نوشیدنی نه تنها عطش آنان را فرو نمینشاند، بلکه بر شدت درد و عذابشان میافزاید. این کیفر عادلانه کسانی است که در دنیا از نوشیدن جرعههای هدایت و رحمت الهی سر باز زدند و در برابر آیات او تکبر ورزیدند.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه هشداری جدی برای همه انسانهاست که عاقبت تکبر و سرکشی در برابر حق، دوزخ و عذابی دردناک است؛ پس چه نیکوست که انسان پیش از فرا رسیدن آن روز، به سوی توبه و بندگی خدا بازگردد.
• عدالت الهی اقتضا میکند که هر کس در دنیا از پذیرش رحمت و هدایت خداوند سرباز زند، در آخرت با عذابی متناسب با کردارش روبهرو شود؛ این نشانه حکمت و عدل کامل خداوند است.
• این آیه انسان را به شکرگزاری از نعمت آب گوارا و رحمتهای الهی در دنیا دعوت میکند و او را به یاد میآورد که باید از این نعمتها در راه اطاعت خداوند بهره برد، نه در راه نافرمانی او.
• شناخت این حقیقت که دوزخ در برابر متکبران است، مؤمن را به فروتنی و تواضع در برابر خدا و بندگانش ترغیب میکند و او را از هرگونه غرور و خودپسندی بازمیدارد.