سوره ابراهیم — آیه 43

معانی کلمات:

• مُهْطِعین: شتابان و هراسان، کسانی که با سرعت و ترس به سوی چیزی میروند.
• مُقْنِعی رُؤوسِهِم: سرهای خود را بالا گرفتهاند (به آسمان نگاه میکنند).
• لا یَرْتَدّ إِلَیْهِمْ طَرْفُهُمْ: چشمهایشان به آنان باز نمیگردد؛ یعنی پلک نمیزنند و چشمانشان از شدت وحشت خیره مانده است.
• أَفْئِدَة: جمع «فؤاد»، به معنای قلبها و دلها.
• هَوَاء: خالی و تهی؛ قلبی که از ترس، هیچ درکی ندارد و مانند ظرفی خالی است.

تفسیر آیه:

در این آیه، خداوند متعال وضعیت ستمکاران را در روز قیامت ترسیم میکند؛ روزی که آنان از قبرهای خود برمیخیزند و با شتاب و هراس به سوی دعوتکننده (که فرمان الهی برای حساب است) میروند. آنان سرهای خود را به سوی آسمان بالا گرفتهاند و چشمانشان از شدت هول و وحشت خیره شده است، به گونهای که حتی پلک نمیزنند و نگاهشان به خودشان برنمیگردد. دلهایشان نیز تهی و خالی از هر فهم و درکی است؛ نه عقلی کار میکند و نه اندیشهای، زیرا ترس و وحشت آنچنان بر آنان چیره شده که گویی قلبهایشان پوچ و بیخاصیت شده است. این حالت، نشانهای از عظمت آن روز و شدت عذاب و ذلت ستمگران است که در برابر عدالت الهی قرار گرفتهاند و هیچ پناه و راه فراری ندارند.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه هشداری جدی به ظالمان و ستمگران است که عاقبت ظلم و ستم، ذلت و خواری در پیشگاه الهی است؛ پس بهتر است پیش از فرا رسیدن آن روز، از ظلم دست بردارند و به عدل و انصاف روی آورند.
• روز قیامت روزی است که هیچکس توانایی مقاومت در برابر فرمان خدا را ندارد و همه با ذلت و خضوع به سوی حساب الهی میروند؛ پس انسان باید در دنیا با اعمال نیک، خود را برای آن روز آماده کند.
• خالی بودن دلهای ستمکاران از فهم و درک در آن روز، نشان میدهد که ترس از خدا و عذاب او میتواند عقل و هوش را از کار بیندازد؛ بنابراین مؤمن باید در دنیا با تقوا و یاد خدا، دل خود را از ترسهای بیجا پاک کند و به آرامش ایمانی دست یابد.
• این آیه انسان را به تفکر در عظمت خداوند و قدرت بینهایت او دعوت میکند تا باور کند که هیچ ظلمی بیپاسخ نمیماند و عدالت الهی در نهایت بر همه چیز غالب خواهد شد.