سوره حجر — آيت 2

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• رُّبَمَا: ”ڪيترائي ڀيرا“، ”اڪثر“ يا ”شايد“ — هي لفظ گهڻائي ۽ ڪثرت لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
• يَوَدُّ: ”تمنا ڪن ٿا“، ”چاهين ٿا“ — يعني دل سان آرزو ڪرڻ.
• الَّذِينَ كَفَرُوا: ”جن انڪار ڪيو“ — يعني ڪافر، جن الله جي نعمتن ۽ رسولن جي دعوت کي رد ڪيو.
• لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ: ”ڪاش اهي مسلمان ٿي وڃن ها“ — يعني ايئن نه ٿئي ها جو اهي ڪفر تي قائم رهن ها، پر اسلام قبول ڪن ها.

2) آيت جي تفسير:

هن آيت ۾ الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته قيامت جي ڏينهن ڪافر، جڏهن پنهنجي اکين سان حقيقت ڏسندا ۽ کين معلوم ٿي ويندو ته دنيا ۾ جنهن ڪفر ۽ انڪار تي اهي قائم هئا، اهو بلڪل غلط هو، تڏهن اهي شدت سان تمنا ڪندا ته ڪاش اهي به دنيا ۾ مسلمان ٿي وڃن ها. خاص طور تي جڏهن اهي ڏسندا ته مسلمان جنت ۾ داخل ٿي رهيا آهن ۽ گنهگار مؤمن به الله جي رحمت سان دوزخ مان ڪڍيا پيا وڃن، تڏهن ڪافر پنهنجي انجام تي پشيمان ٿيندا ۽ چاهيندا ته اهي به اسلام قبول ڪري ها ته اڄ اهي به نجات ماڻين ها. پر اهو وقت عمل جو نه هوندو، اهو صرف حسرت ۽ پشيمانيءَ جو وقت هوندو. يعني دنيا ۾ جيڪو موقعو مليل هو، اهو هاڻي هٿ نه ايندو ۽ اهي پنهنجي ڪيل ڪفر جي سزا ڀوڳيندا رهندا.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• اسلام جي عظمت ۽ برڪت: هن آيت مان معلوم ٿئي ٿو ته اسلام ئي واحد راهه آهي، جيڪا دنيا ۽ آخرت ۾ ڪاميابي ۽ نجات ڏئي ٿي. ڪافر پاڻ ئي قيامت جي ڏينهن ان ڳالهه جي تصديق ڪندا ته ڪاش اهي مسلمان ٿي وڃن ها.
• وقت جي قيمت: دنيا ۾ اسلام قبول ڪرڻ ۽ نيڪ عمل ڪرڻ جو موقعو هڪ وڏي نعمت آهي. آخرت ۾ اهڙي تمنا ڪرڻ ڪنهن ڪم نه ايندي، ڇاڪاڻ ته اتي عمل جو دروازو بند ٿي چڪو هوندو.
• اسلام ڏانهن رغبت: هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان اسلام تي فخر ڪريون، ان تي قائم رهون ۽ ٻين کي به ان ڏانهن دعوت ڏيون، ته جيئن ڪو به ان عظيم نعمت کان محروم نه رهجي.
• الله جي انصاف ۽ رحمت: آيت ٻڌائي ٿي ته الله تعاليٰ ڪنهن تي ظلم نه ٿو ڪري، پر هر انسان کي دنيا ۾ چونڊڻ جو موقعو ڏنو ويو آهي. جيڪو اسلام اختيار ڪندو، اهو ڪامياب ٿيندو ۽ جيڪو انڪار ڪندو، اهو پنهنجي انجام تي پشيمان ٿيندو.
• قرآن جي سچائي: قرآن مجيد اڳ ۾ ئي ٻڌائي ڇڏيو آهي ته ڪافر قيامت جي ڏينهن ڇا چاهيندا ۽ ڇا محسوس ڪندا — اهو ئي ثابت ڪري ٿو ته قرآن الله جو ڪلام آهي ۽ اهو هر حقيقت کي پوريءَ طرح بيان ڪري ٿو.