سوره اسراء — آیه 24

معانی کلمات:

• اخفض لهما جناح الذل: تواضع و فروتنی کن در برابر آن دو، مانند پرندهای که بالهایش را برای جوجههایش میگشاید.
• من الرحمة: به خاطر رحمت و مهربانیات نسبت به آنها.
• ربیانی صغیراً: مرا در کودکی پرورش دادند و بزرگ کردند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از امر به احسان و نیکی به پدر و مادر، در این آیه به پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم و همه مؤمنان دستور میدهد که در برابر پدر و مادر، نهایت تواضع و فروتنی را داشته باشند. تعبیر «جناح الذل» (بال فروتنی) تصویری زیبا از پرندهای است که بالهای خود را برای جوجههایش باز میکند تا آنها را زیر بال و پر خود بگیرد. این تشبیه نشان میدهد که تواضع در برابر والدین باید همراه با محبت و مهربانی باشد، نه از روی ترس یا تکلف.

سپس خداوند میفرماید که در برابر آنها بگو: «پروردگارا، به آنها رحم کن، همانگونه که آنها مرا در کودکی تربیت کردند.» این دعا نشاندهنده عمق سپاسگزاری از زحمات والدین است؛ زیرا آنها در زمانی که ما ضعیف و ناتوان بودیم، با صبر و محبت از ما مراقبت کردند و ما را بزرگ کردند. این دعا شامل حال والدین در زمان حیات و پس از مرگ آنهاست و مؤمن باید همواره برای والدین خود طلب رحمت و مغفرت کند.

شایان ذکر است که این دستور درباره والدین مؤمن است و قرآن کریم از استغفار برای مشرکانِ از دنیا رفته نهی کرده است، حتی اگر از نزدیکان باشند.

فواید و درسهای آیه:

1. محبت و مهربانی اساس ارتباط با والدین است: تواضع در برابر پدر و مادر نباید خشک و بیروح باشد، بلکه باید همراه با رحمت و عطوفت باشد، همانگونه که پرنده با مهربانی از جوجههایش مراقبت میکند.
2. دعا برای والدین نشانه وفاداری و قدردانی است: فرزند مؤمن هیچگاه والدین خود را فراموش نمیکند و همواره برای آنها دعا میکند، چه در زمان حیات و چه پس از مرگشان.
3. پاداش نیکی به والدین در دنیا و آخرت: کسی که به والدین خود احسان کند و برای آنها دعا نماید، خداوند نیز در دنیا و آخرت به او رحمت خواهد کرد و او را مشمول لطف خویش قرار میدهد.
4. یادآوری زحمات گذشته والدین: این آیه ما را به یاد میآورد که والدین در دوران کودکی ما چقدر زحمت کشیدند و با صبر و تحمل، ما را بزرگ کردند؛ بنابراین شایسته است که در پیری و ناتوانی، محبت و مهربانی خود را نسبت به آنها مضاعف کنیم.
5. اسلام دین محبت و احسان است: این آیه نشان میدهد که اسلام به روابط خانوادگی اهمیت ویژهای میدهد و مؤمنان را به مهربانی و قدردانی از پدر و مادر دعوت میکند، که این خود از زیباییهای این دین کامل است.