Аль-Исра сүрәсе — Аять 35

Сүзләрнең мәгънәләре:

• Әүфүл-кәйл — үлчәүне тулысынча үтәү, кимсетмичә тулы итеп бирү.
• Килтүм — үлчәгән вакытыгызда.
• Әл-кыйстас — үлчәү әсбабы, мизән (үлчәү).
• Әл-мөстәкыйм — туры, гадел, бернинди кимчелексез.
• Тәэвил — ахыргы нәтиҗә, эшнең ахыры, кайтарылган урын.

Аять тәфсире:

Аллаһы Тәгалә әмер итә: үлчәү белән үлчәгән вакытыгызда үлчәүне тулысынча үтәгез, кимсетмәгез, кешеләрнең хакын җимермәгез. Әгәр сатып алучыга үлчәп бирсәгез, мизәнне тулы итеп, артык кимсетмичә үтәгез. Әмма үлчәү генә түгел, ә бәлки үлчәү әсбабының үзе дә гадел, туры булсын — бернинди кимчелеге, бозыклыгы булмасын, әйбернең авырлыгын дөрес күрсәтсен. Бу — мөселманның сәүдәдә, аралашуда гаделлек күрсәтүенең бер өлеше.

Бу әмер — кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләрнең нигезендә гаделлек ятарга тиешлегенә ишарә. Кил һәм мизән — кешеләрнең көндәлек тормышында иң киң кулланыла торган әсбаплар, шуңа күрә аларда гаделсезлек күрсәтү — зур гөнаһ. Аллаһы Тәгалә монда кешеләрнең мал-мөлкәтен кимсетүдән тыя, чөнки бу — җәмгыятьтә ышанычны боза, фетнәгә китерә.

Аллаһы Тәгалә әйтә: "Бу эш — үлчәүдә тулылык һәм гаделлек — сезнең өчен дөньяда да, ахирәттә дә хәерледер. Ул — гамәлләрегезнең ахыргы нәтиҗәсе ягыннан да иң яхшысы. Дөньяда бу сезгә ихтирам, ышаныч һәм бәрәкәт китерә, ә ахирәттә — Аллаһының рәхмәтенә һәм җәннәтенә ирешүгә сәбәп була. Килне кимсетеп, мизәнне бозып, кешеләрне алдап эшләгән кәсепнең ахыры — Аллаһының ачуы һәм Җәһәннәм ґәзабы, ә тулы үлчәүнең ахыры — Аллаһының ризалыгы һәм мәңгелек бәхет."

Аятьтән алынган файдалар:

• Сәүдәдә, үлчәүдә, бәяләүдә гаделлек — мөселманның иманының бер өлеше, чөнки Аллаһы Тәгалә моны үзе әмер итә.
• Кешеләрнең хакын кимсетү — зур гөнаһ, ул кешене Аллаһының рәхмәтеннән читләштерә.
• Гаделлек күрсәтү — дөньяда да, ахирәттә дә файдалы: дөньяда ул кешегә ихтирам һәм бәрәкәт китерә, ахирәттә исә — җәннәткә илтә.
• Ислам дине — тулы гаделлек дине, ул кешеләрнең көндәлек эшләрендә дә, зур мөнәсәбәтләрдә дә гадел булырга өнди.
• Үлчәү әсбапларының төгәллеге — сәүдәдә ышанычның нигезе, һәм Ислам моны катгый таләп итә.