سوره کہف — آيت 76

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• بَعْدَهَا: ان کان پوءِ، يعني ان ٽئين ڳالهہ کان پوءِ.
• فَلَا تُصَاحِبْنِي: ته منهنجي صحبت نه ڪر، مون سان گڏ نه هل.
• بَلَغْتَ مِن لَّدُنِّي عُذْرًا: تون منهنجي طرفان عذر جي حد تائين پهچي چڪو آهين، يعني تنهنجو عذر مون وٽ پورو ٿي چڪو آهي.

2) آيت جي تفسير:

حضرت موسيٰ عليه السلام پنهنجي ساٿيءَ (خضر عليه السلام) کي چيو ته: جيڪڏهن آئيندي مان توکان ڪا به ڳالهہ پڇان، پوءِ تون مون سان گڏ نه هلجانءِ ۽ منهنجي صحبت ترڪ ڪر. تون منهنجي باري ۾ عذر جي آخري حد تائين پهچي چڪو آهين، ڇاڪاڻ ته تون مون کي اڳ ۾ ئي ٻڌائي چڪو هئين ته مان تنهنجي ساٿ ۾ صبر نه ڪري سگهندس. هاڻي مون ٻه ڀيرا تنهنجي هدايت جي خلاف ڪم ڪيو آهي، ان ڪري تنهنجو مون کان جدا ٿيڻ بلڪل جائز ۽ معقول آهي. تنهنجي طرفان ڪو به قصور باقي نه رهيو آهي، تون پنهنجي ذميواري پوري ڪري چڪو آهين.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• ادب ۽ احترام جو سبق: حضرت موسيٰ عليه السلام پنهنجي استاد ۽ ساٿيءَ سان نهايت ادب ۽ احترام سان ڳالهايو، ۽ پاڻ ئي چيو ته جيڪڏهن ٻيهر غلطي ٿي ته تون مون کان جدا ٿي وڃ. هي اسان کي سيکاريندو آهي ته استاد ۽ عالم جو احترام ڪرڻ گهرجي.
• وعدي جي پاسداري: حضرت موسيٰ عليه السلام پنهنجي وعدي تي قائم رهيا ۽ ٽئين ڀيري غلطي کان پوءِ پاڻ ئي جدا ٿيڻ جي ڳالهہ ڪئي. ان مان اسان کي وعدو پورو ڪرڻ جو سبق ملي ٿو.
• علم جي طلب ۾ صبر جي اهميت: هن واقعي مان معلوم ٿئي ٿو ته علم حاصل ڪرڻ لاءِ صبر ۽ برداشت نهايت ضروري آهي. جيڪڏهن صبر نه هجي ته علم جي تلاش نامڪمل رهجي وڃي ٿي.
• الله جي نبي جو عذر قبول ڪرڻ: حضرت موسيٰ عليه السلام پاڻ ئي مڃيو ته خضر عليه السلام جو عذر پورو آهي، ان مان اسان کي سيکاريندو آهي ته ٻئي جي عذر کي قبول ڪرڻ ۽ انصاف ڪرڻ گهرجي.
• قرآن جي ڪهاڻين ۾ حڪمت: قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل هي واقعو اسان کي زندگي جي مختلف پهلوئن ۾ رهنمائي ڪري ٿو، جهڙوڪ استاد جي عزت، وعدي جي پاسداري، صبر جي اهميت ۽ انصاف ڪرڻ. اهي سڀ ڳالهيون اسان کي اسلام ۽ قرآن سان محبت ۽ لڳاءُ پيدا ڪرڻ ۾ مدد ڏين ٿيون.