بقرہ سۈرىسى — ئايەت 34

1) لۇغەت ئىزاھاتى

• وَإِذْ: ئەسلىگە ئالغان چاغدا، ياد ئەتكەن ۋاقىتتا.
• اسْجُدُوا: سەجدە قىلىڭلار. بۇ يەردە سەجدە قىلىشتىن مەقسەت ئىبادەت ئەمەس، بەلكى ھۆرمەت ۋە ئىززەت كۆرسىتىش، شۇنداقلا ئاللاھنىڭ ئەمرىگە بويسۇنۇش.
• إِبْلِيسَ: ئىبلىس، ئۇ جىنلارنىڭ بىرى بولۇپ، پەرىشتىلەر قاتارىدا ئىبادەت قىلىپ يۈرگەن، كېيىن تەكەببۇرلۇق قىلىپ كاپىر بولغان.
• أَبَىٰ: باش تارتىپ ئۇنىمىدى، يۈز ئۆرۈدى.
• وَاسْتَكْبَرَ: تەكەببۇرلۇق قىلدى، ئۆزىنى چوڭ تۇتتى.
• الْكَافِرِينَ: كاپىرلار، يەنى ئاللاھنىڭ ئەمرىنى ئىنكار قىلغۇچىلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ئادەم ئەلەيھىسسالامغا بەرگەن ئۇلۇغ شەرەپنى ۋە ئىبلىسنىڭ تەكەببۇرلۇقىنى بايان قىلىدۇ. ئاللاھ پەرىشتىلەرگە: «ئادەمگە سەجدە قىلىڭلار» دەپ بۇيرۇغان. بۇ سەجدە ئىبادەت سەجدىسى ئەمەس، بەلكى ئادەم ئەلەيھىسسالامنى ھۆرمەتلەش ۋە ئاللاھنىڭ ئەمرىگە بويسۇنۇشنى ئىپادىلەيدىغان سەجدە ئىدى. پەرىشتىلەر ئاللاھنىڭ ئەمرىنى دەرھال ئورۇنداپ، ھەممىسى سەجدە قىلدى. پەقەت ئىبلىسلا بۇنىڭدىن مۇستەسنا بولدى. ئۇ ئاللاھنىڭ ئەمرىگە باش تارتىپ، ئادەمگە سەجدە قىلىشتىن تەكەببۇرلۇق بىلەن يۈز ئۆرۈدى. ئۇ ئەسلىدە جىنلاردىن ئىدى، ئەمما پەرىشتىلەر بىلەن بىللە بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئىبادەت قىلىپ يۈرگەن. ئۇنىڭ بۇ تەكەببۇرلۇقى ۋە ئاللاھنىڭ ئەمرىگە باش تارتىشى ئۇنى كاپىرلار قاتارىغا قوشتى. ئاللاھنىڭ ئىلمىدە ئۇ ئەزەلدىن كاپىرلاردىن بولۇپ، بەدبەختلىككە لايىق ئىدى. بۇ ئايەت ئىنسانلارغا ئاللاھنىڭ ئادەم ئەلەيھىسسالامغا بەرگەن ئۇلۇغ ئورنىنى ۋە تەكەببۇرلۇقنىڭ قانداق ئاقىبەتكە ئېلىپ بارىدىغانلىقىنى ئۆگىتىدۇ.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار

• ئاللاھ تائالا ئادەم ئەلەيھىسسالامنى ئۇلۇغلىغان ۋە پەرىشتىلەرگە ئۇنىڭغا ھۆرمەت كۆرسىتىشنى بۇيرۇغان. بۇ ئىنساننىڭ ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا قانداق ئۇلۇغ ئورۇنغا ئىگە ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئاللاھنىڭ ئەمرىگە ئىتائەت قىلىش ۋە ئۇنىڭغا بويسۇنۇش مۇئمىنلەرنىڭ ئەڭ ئاساسلىق سۈپىتىدۇر. پەرىشتىلەر ئاللاھنىڭ ئەمرىنى دەرھال ئورۇندىغانلىقى بىزگە ئۈلگە.
• تەكەببۇرلۇق ۋە ھەسەتخورلۇق ئىنساننى ھەقىقەتتىن يىراقلاشتۇرۇپ، كۇفرىغا ئېلىپ بارىدۇ. ئىبلىسنىڭ ئاقىبىتى بۇنىڭ ئەڭ ئوچۇق ئىسپاتىدۇر.
• ئىبلىس ئەسلىدە جىنلاردىن بولسىمۇ، پەرىشتىلەر بىلەن بىللە بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئىبادەت قىلغان. بۇ ئەمەلىيەت بىزگە ياخشىلار بىلەن بىللە بولۇشنىڭ ئۆزىلا يېتەرلىك ئەمەسلىكىنى، ئەمەلىي ئىتائەت ۋە ئىخلاسنىڭ زۆرۈرلۇقىنى ئۆگىتىدۇ.
• ئاللاھنىڭ ئىلمى چەكسىز بولۇپ، ئۇ ئەزەلدىن كىمنىڭ كاپىر بولىدىغانلىقىنى بىلىدۇ. بۇ بىزنى ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلىشقا ۋە ئۇنىڭ ھۆكۈمىگە رازى بولۇشقا تەرغىب قىلىدۇ.
• بۇ ئايەت ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ ئەمرىگە ئىتائەت قىلىشقا، تەكەببۇرلۇقتىن ساقلىنىشقا ۋە ئىبلىسنىڭ يولىدىن يىراق تۇرۇشقا ئۈندەيدۇ. ئاللاھ بىزنى ئىبلىسنىڭ ئاقىبىتىدىن ساقلىسۇن ۋە ئۆزىنىڭ ئىتائەت قىلغۇچى بەندىلىرىدىن قىلسۇن.