سوره بقرہ — آيت 34

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• وَإِذْ: ۽ ياد ڪر (اهو وقت).
• لِلْمَلَائِكَةِ: ملائڪن کي.
• اسْجُدُوا: سجدو ڪريو.
• إِبْلِيسَ: ابليس (شيطان جو اصل نالو).
• أَبَىٰ: انڪار ڪيائين، نه مڙيو.
• وَاسْتَكْبَرَ: ۽ وڏائي ڪيائين، گھمنڊ ڪيائين.
• الْكَافِرِينَ: ڪافرن مان، انڪار ڪندڙن مان.

2) تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم ﷺ کي فرمايو ته ماڻهن کي اهو واقعو ياد ڪرائي ٻڌايو، جڏهن الله تعاليٰ ملائڪن کي حڪم ڏنو ته آدم عليہ السلام کي سجدو ڪريو. هي سجدو عبادت جي طور تي نه هو، پر آدم عليہ السلام جي عزت ۽ سندس فضيلت ظاهر ڪرڻ لاءِ هو، ۽ الله جي حڪم جي اطاعت هئي. ملائڪن سڀني الله جي حڪم تي فوراً سجدو ڪيو ۽ اطاعت ڪئي. پر ابليس انڪار ڪيو ۽ سجدو نه ڪيائين. هن الله جي حڪم کي نه مڙيو ۽ آدم عليہ السلام تي گھمنڊ ۽ وڏائي ڪيائين. ابليس ملائڪن مان نه هو، پر جنن مان هو، جيئن قرآن ۾ ٻئي هنڌ ذڪر آهي. سندس انڪار ۽ گھمنڊ سبب هو الله جو نافرمان ۽ ڪافرن مان ٿي پيو. الله تعاليٰ جي اڳئين علم ۾ هو ڪافرن ۾ شامل هو، جنهنڪري سندس بدبختي مقرر ٿي چڪي هئي.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ جي حڪم جي اطاعت ۾ ئي ڀلائي آهي. ملائڪن جهڙي طرح فوراً حڪم مڃيو، اسان کي به الله جي حڪمن تي عمل ڪرڻ ۾ دير نه ڪرڻ گھرجي.
• گھمنڊ ۽ وڏائي انسان کي تباهي طرف وٺي وڃي ٿي. ابليس جو گھمنڊ ئي هو، جنهن کيس الله جي رحمت کان محروم ڪري ڇڏيو.
• الله تعاليٰ پنهنجي نبي ۽ نيڪ بندن جي عزت ۽ فضيلت بلند ڪري ٿو. آدم عليہ السلام کي ملائڪن جو سجدو ڪرائڻ سندس عظيم مرتبي جي نشاني هئي.
• انسان کي گھرجي ته حسد ۽ ضد کان پري رهي، ڇاڪاڻ ته ابليس جو حسد ۽ ضد ئي سندس دشمني جو سبب بڻيو.
• الله تعاليٰ جي اڳئين علم ۽ تقدير تي ايمان رکڻ گھرجي، جيئن ابليس جي باري ۾ ٻڌايو ويو ته هو اڳ ۾ ئي ڪافرن مان هو.
• هي واقعو اسان کي سيکار ٿو ته نيڪي ۽ بدي جي راهه هميشه کليل آهي، پر اسان کي نيڪي اختيار ڪرڻ گھرجي ۽ شيطان جي راهه کان بچڻ گھرجي.
• قرآن مجيد ۾ الله تعاليٰ پنهنجي بندن کي نصيحت ۽ عبرت لاءِ اهڙا واقعا بيان ڪري ٿو، ته جيئن اسان انهن مان سبق حاصل ڪريون ۽ پنهنجي زندگي سنواريون.