سوره بقره — آیه 79

معانی کلمات:

• وَیْل: هلاک، عذاب شدید و وای بر کسی که در هلاکت و بدبختی گرفتار شود.
• یَکْتُبُونَ الْکِتَابَ: کتابی را می‌نویسند (تحریف‌شده و ساختگی).
• لِیَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِیلًا: تا به وسیله آن، بهای اندکی (از متاع دنیا) به دست آورند.

تفسیر آیه:

وای بر کسانی که با دستان خود کتابی می‌نویسند و سپس دروغ می‌گویند که این از جانب خداست! این کار را برای آن انجام می‌دهند که بهای اندکی از دنیا (مانند مال، مقام و ریاست) به دست آورند. اینان همان دانشمندان بدکردار یهود بودند که چون پیامبر اسلام (صلی الله علیه وسلم) به مدینه آمد و بیم آن داشتند که ریاست و منافع دنیوی‌شان از بین برود، صفات و نشانه‌های آن حضرت را که در تورات آمده بود تغییر دادند و کتابی تحریف‌شده نوشتند و به مردم گفتند: این از جانب خداست تا آنان را از ایمان آوردن بازدارند و در برابر این کار، مال و مقام بگیرند.

پس وای بر آنان از آنچه دستانشان نوشته است (این تحریف و دروغ‌پردازی) و وای بر آنان از آنچه به دست می‌آورند (از مال حرام و رشوه و مقام دنیوی که در برابر این تحریف کسب می‌کنند). این عذاب و هلاکت برای آنان به خاطر دو چیز است: یکی نوشتن باطل و نسبت دادن آن به خدا، و دیگری گرفتن بهای اندک دنیا در برابر این گناه بزرگ.

فواید و درس‌های آیه:

1. پرهیز از تحریف دین: این آیه هشدار جدی به همه کسانی است که به هر شکلی در دین خدا دستکاری می‌کنند، خواه با نوشتن کتاب‌های دروغین، خواه با تفسیر نادرست آیات و خواه با پنهان کردن حقایق دین. مسلمان باید در بیان دین، امانت‌دار باشد و هرگز حقیقت را به خاطر منافع دنیوی تحریف نکند.
2. نکوهش دنیاپرستی و ریاست‌طلبی: این آیه نشان می‌دهد که حرص به مال و مقام دنیوی می‌تواند انسان را به بزرگ‌ترین گناهان بکشاند. مؤمن باید دنیا را وسیله‌ای برای رسیدن به آخرت بداند، نه هدف نهایی، و هرگز برای به دست آوردن متاع کم‌ارزش دنیا، دین خود را فدا نکند.
3. مسئولیت علما و دانشمندان: علما و دانشمندان دین، مسئولیت سنگینی در قبال مردم دارند. اگر آنان حقایق دین را پنهان کنند یا تحریف نمایند، نه تنها خود گمراه می‌شوند، بلکه دیگران را نیز گمراه می‌کنند و عذابشان مضاعف خواهد بود. این آیه به علما می‌آموزد که در برابر خدا و مردم امانت‌دار باشند و از هرگونه بدعت و تحریف بپرهیزند.
4. عاقبت شوم دروغ‌پردازی به خدا: نسبت دادن سخنان دروغ به خداوند، از بزرگ‌ترین گناهان است. این آیه به ما می‌آموزد که هرگز به نام خدا و دین او دروغ نگوییم و مراقب باشیم که سخنان و نوشته‌های ما مطابق با حقیقت دین باشد، زیرا خداوند بر همه اعمال ما آگاه است و سزای کسانی که بر او دروغ می‌بندند، هلاکت و عذاب دردناک است.
5. قناعت و پرهیز از حرام: این آیه به مسلمان می‌آموزد که به روزی حلال و اندک قناعت کند و هرگز برای به دست آوردن مال حرام، دست به گناهان بزرگ نزند. عزت و سربلندی مؤمن در پرهیز از حرام و رضایت به آنچه خداوند حلال کرده است، نه در جمع‌آوری مال از راه‌های ناپسند.