سوره بقره — آیه 80

معانی کلمات:

• لَن تَمَسَّنَا النَّارُ: هرگز آتش (دوزخ) به ما نخواهد رسید.
• أَيَّامًا مَّعْدُودَةً: روزهای اندک و شمردهشده.
• عَهْدًا: پیمان و وعدهٔ مؤکد.
• تُخْلِفُ: خلف وعده میکند، پیمانشکنی میکند.
• تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ: بر خدا دروغ میبندید و چیزی میگویید که به آن علم ندارید.

تفسیر آیه:

یهودیان از روی غرور و تکبر ادعا کردند که آتش دوزخ هرگز به آنان نخواهد رسید، مگر برای چند روزی اندک و محدود که آن هم به خاطر گناهان کوچکشان خواهد بود و پس از آن عذاب از آنان برداشته میشود. آنان حتی این مدت را معین میکردند و میگفتند: «ما به اندازهٔ روزهایی که پدرانمان گوسالهپرستی کردند، در آتش میمانیم و سپس نجات مییابیم.»

خداوند به پیامبرش دستور میدهد که این ادعای باطل آنان را اینگونه رد کند: «آیا از جانب خدا پیمان و عهدی محکم گرفتهاید که او هرگز از آن تخلف نمیکند و بر اساس آن، عذاب را از شما برمیدارد؟ اگر چنین عهدی دارید، پس آن را ارائه دهید! یا اینکه بدون هیچ دانش و دلیلی، بر خدا دروغ میبندید و سخنی را به او نسبت میدهید که از آن آگاهی ندارید؟»

روشن است که آنان هیچ پیمان و عهدی از جانب خداوند نداشتند و این ادعا صرفاً تخیلی باطل و دروغی آشکار بود که بر خدا میبستند. خداوند هرگز به کسی وعده نداده است که گناهکاران بدون توبه و پاکی از گناه، از عذاب او رهایی یابند.

فواید و پیامهای آیه:

1. خداوند هرگز خلف وعده نمیکند: اگر خداوند وعدهای داده باشد، قطعاً به آن وفا میکند؛ اما وعدههای او بر اساس حکمت و عدالت است، نه بر اساس آرزوهای بیهودهٔ بندگان.
2. نفی غرور و تکبر: هیچ قوم و ملتی نباید به اصل و نسب یا اعمال گذشتهٔ خود مغرور شود و خود را از عذاب الهی ایمن بداند؛ چرا که امنیت از عذاب خدا، تنها با ایمان و عمل صالح به دست میآید.
3. پرهیز از دروغ بستن بر خدا: نسبت دادن هر سخنی به خداوند بدون علم و دلیل، گناهی بزرگ است. انسان باید در دین خدا فقط از راه علم و یقین سخن بگوید و از گمان و تخیّل بپرهیزد.
4. رحمت و عدالت الهی: این آیه به ما میآموزد که خداوند هم رحیم است و هم عادل؛ او نه بیدلیل کسی را عذاب میکند و نه بدون دلیل از گناه میگذرد. راه نجات از عذاب، توبه و بازگشت به سوی اوست، نه ادعاهای بیاساس.
5. قرآن و اسلام، دین فطرت و عقل است: اسلام از پیروانش میخواهد که بر اساس دلیل و برهان سخن بگویند و از خرافات و پندارهای بیپایه دوری کنند. این آیه نمونهای از دعوت قرآن به خردورزی و پرهیز از تقلید کورکورانه است.