Toha surasi — Oyat 95

Kalimalarning ma'nolari:

• Xatb — ish, holat, vaziyat, maqsad.
• Somiriy — Bani Isroil qabilalaridan bo‘lgan, buzoqqa sig‘inishni targ‘ib qilgan kishi.

Tafsir:

Mana endi Muso alayhissalom o‘z qavmini tark etib, Alloh taolo bilan va’dalashgan joydan qaytganlaridan so‘ng, qavmining buzoqqa sig‘inayotganini ko‘rib, g‘azab va alam bilan avval ularni tanbeh qildilar. So‘ngra yuzlarini o‘sha buzg‘unchilikning bosh tashabbuskori — Somiriyga qaratib: «Ey Somiriy! Senning ishing nima? Seni bu qabih ishga nima undadi? Nega Bani Isroilni yo‘ldan ozdirib, ularni buzoqqa sig‘inishga chorlading?» — deb so‘radilar. Bu so‘z bilan Muso alayhissalom undan o‘z qilmishining sababini va uni bu gunohga yetaklagan omilni so‘rab, uning aybini fosh qilmoqchi bo‘ldilar. Bu savol tahdid va ogohlantirish ma’nosini ham o‘z ichiga olgan edi.

Foydalar:

• Bu oyatda gunohkor kishini qattiq va jiddiy so‘roq qilish, uning qilmishining sababini so‘rash — to‘g‘ri tarbiyaviy usul ekani ko‘rsatilgan. Muso alayhissalom Somiriyga nisbatan shunday yo‘l tutdilar.
• Gunohning oldini olish va uning tarqalishiga yo‘l qo‘ymaslikda yetakchi va rahbar zimmasi katta mas’uliyat yuklaydi. Qavmni yo‘ldan ozdirgan kishi alohida tanbehga loyiqdir.
• Bu voqea musulmonlarga o‘z jamoasi va jamiyatidagi buzg‘unchi unsurlarga nisbatan hushyor bo‘lishni, ularning fitnasiga qarshi turishni o‘rgatadi.
• Shuningdek, bu oyatda insonning o‘z qilmishi uchun javob berishi va gunohiga iqror bo‘lishi kerakligi, har bir ishning oqibati bo‘lishi haqida ibrat bor.