Haj surasi — Oyat 17

Kalimalarning ma'nolari:

• Hodulardan (هَادُوا): yahudiylar degani.
• Sobi'ylar (الصَّابِئِينَ): ba'zi payg'ambarlarga ergashgan, lekin aniq bir diniy qonunga ega bo'lmagan toifa.
• Majuslar (الْمَجُوسِ): olovga, quyoshga va oyga sig'inuvchilar.
• Mushriklar (الَّذِينَ أَشْرَكُوا): butlarga sig'inuvchilar.
• Fasl qilmoq (يَفْصِلُ): hukm chiqarib, ularning orasini ajratmoq.
• Shahid (شَهِيد): hamma narsani biluvchi va guvoh bo'luvchi.

Tafsir:

Alloh taolo ushbu oyatda insoniyatni e'tiqodlari jihatidan bir necha toifalarga bo'lib, ularning barchasi haqida yakuniy hukmni bayon qilmoqda. Bu toifalar quyidagilardir: birinchi — haqiqiy iymon keltirganlar, ya'ni Muhammad sollallohu alayhi vasallamga ishonib, unga ergashgan mo'minlar. Ikkinchi — yahudiylar, ya'ni Muso alayhissalomning shariatiga da'vo qiluvchilar. Uchinchi — sobi'ylar, ular ba'zi payg'ambarlarga ergashgan, ammo o'ziga xos mustaqil diniy tizimga ega bo'lmagan qavmdirlar. To'rtinchi — nasroniylar, Iso alayhissalomga ishonishlarini da'vo qiluvchilar. Beshinchi — majuslar, ya'ni olov, quyosh va oyga sig'inuvchilar. Oltinchi — mushriklar, ya'ni butlarga va turli xil sanamlarga sig'inuvchilar.

Alloh taolo mana shu barcha toifalar orasida Qiyomat kunida o'zining adolatli hukmi bilan ajratib qo'yishini xabar qilmoqda. O'sha kunda mo'minlar jamatga kiritiladi, kofirlar esa do'zaxga tashlanadi. Bu hukm hech qanday adolatsizliksiz, har bir bandaning qilgan amallariga yarasha beriladi. Chunki Alloh taolo har bir narsaga shohiddir — bandalarning barcha so'zlari, amallari, niyatlari va qalblaridagi sirlarni to'liq biladi, hech narsa Undan yashirin qolmaydi. U barchasini hisobga olib, har kimga munosib jazosini beradi.

Oyatdan olinadigan saboqlar:

• Qiyomat kuni barcha e'tiqod va mazhablarning haqiqiy yuzi ochiladi va haq botildan ajratiladi.
• Alloh taoloning ilmi va guvohligi hamma narsani qamrab olgan — hech bir amal, hatto eng kichigi ham yo'qolib ketmaydi.
• Bu oyat odamlarni dunyoda o'z e'tiqodlari haqida jiddiy o'ylashga, haqiqatni izlab topishga va yolg'on e'tiqodlardan voz kechishga chorlaydi.
• Mo'minlar uchun bu oyat katta tasalli va umid manbai — ular zulm va adolatsizliklarga duchor bo'lsalar ham, Qiyomatda Allohning adolati hukm surishini biladilar.
• Islom dini barcha insonlarni o'z ixtiyori bilan haqni qabul qilishga da'vat etadi va hech kimni majburlash yo'q, lekin oxiratda har kim o'z tanlovining natijasini ko'radi.