سوره حج — آیه 39

معانی کلمات:

• أُذِنَ: اجازه داده شد، رخصت داده شد.
• یُقَاتَلُونَ: کسانی که با آنان جنگ میشود (یعنی مشرکان با آنان میجنگند).
• ظُلِمُوا: مورد ستم و ستمکشی قرار گرفتند.
• لَقَدِیرٌ: بسیار توانا و نیرومند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به مؤمنانی که مشرکان با آنان میجنگند، اجازهی جهاد و دفاع از خود را میدهد؛ زیرا آنان مورد ستم و تجاوز قرار گرفتهاند و از خانه و دیار خود رانده شدهاند. این نخستین اجازهای است که خداوند برای جنگ به مسلمانان داد؛ چرا که پیش از آن، آنان مأمور به صبر و بردباری در برابر آزار مشرکان بودند. اما هنگامی که ظلم و ستم مشرکان به اوج رسید و پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) از مکه به مدینه هجرت کرد و اسلام قدرتی یافت، خداوند به مسلمانان رخصت داد تا در برابر ظالمان بایستند و از خود دفاع کنند. خداوند در ادامه تأکید میکند که او بر یاری رساندن به مؤمنان و پیروز ساختن آنان بر دشمنانشان توانا و قدرتمند است؛ حتی بدون جنگ نیز میتواند آنان را یاری کند، اما حکمت الهی اقتضا کرده است که مؤمنان با جهاد و مبارزه آزمایش شوند و پاداش آنان در برابر فداکاریهایشان کامل گردد.

فواید و پیامهای آیه:

• خداوند هرگز بندگان مؤمن خود را در برابر ظلم و ستم رها نمیکند و در تنگناها راهگشای آنان است.
• اجازهی جهاد در اسلام فقط برای دفاع از حق و مبارزه با ظلم است، نه برای تجاوز و زیادهخواهی.
• صبر و بردباری در برابر ظلم تا زمانی است که توانایی دفاع فراهم نشود؛ اما وقتی قدرت حاصل شد، ایستادگی در برابر ظالم وظیفهای الهی است.
• این آیه مایهی امیدواری مسلمانان است که خداوند همواره یاور آنان است و هیچ قدرتی در برابر ارادهی او تاب مقاومت ندارد.
• جهاد در راه خدا وسیلهای برای آزمایش ایمان و تقویت روحیهی ایثار و فداکاری در میان مسلمانان است.