سوره حج — آیه 60

معانی کلمات:

• عاقَبَ: مجازات کردن، کیفر دادن.
• بِمِثْلِ مَا عُوقِبَ بِهِ: به همان اندازه و مانند آنچه بر او رفته است.
• بُغِیَ عَلَیْهِ: بر او ستم و تجاوز شد (دوباره مورد ظلم قرار گرفت).
• لَیَنْصُرَنَّهُ: قطعاً او را یاری خواهد کرد.

تفسیر آیه:

این حکم و بشارتی که بیان شد (درباره پاداش مؤمنان و یاری خداوند) حق است. هر کس مورد ستم و تجاوز قرار گیرد، به او اجازه داده شده که به همان اندازه و مانند آن، از ظالم انتقام بگیرد و در این کار گناهی بر او نیست؛ زیرا دفاع از حق خود و مقابله با ظلم، امری عادلانه و مشروع است. اما اگر پس از این مقابله عادلانه، دوباره مورد ستم و تجاوز قرار گرفت و ظالم به تجاوز خود ادامه داد، خداوند وعده داده است که او را یاری کند و بر دشمنش پیروز گرداند؛ چرا که او در ابتدا حق خود را گرفته و اکنون ستمدیده است. خداوند هرگز ظلم را نمیپسندد و بندگان مظلوم خود را تنها نمیگذارد. در پایان آیه، خداوند خود را با دو صفت «عفو» و «غفور» معرفی میکند؛ یعنی او بسیار بخشنده و آمرزنده است، از گناهان بندگان درمیگذرد و آنان را به خاطر خطاهایشان مؤاخذه نمیکند، و درهای توبه و رحمت را به روی همه باز گذاشته است.

فواید و پیامهای آیه:

1. اسلام دین عدالت و انصاف است؛ به مظلوم اجازه میدهد حق خود را بگیرد، اما او را به ظلم و زیادهروی دعوت نمیکند.
2. یاری خداوند شامل حال کسانی است که حقشان پایمال شده و در برابر ظلم ایستادگی میکنند؛ این وعده الهی تخلفناپذیر است.
3. خداوند با وجود قدرت کامل بر مجازات، عفو و بخشش را بر انتقام ترجیح میدهد و بندگان را به گذشت و مهربانی دعوت میکند.
4. این آیه به مسلمانان امیدواری میدهد که حتی در سختترین شرایط، خداوند پشتیبان آنان است و ظالمان هرگز بر مظلومان پیروز نخواهند ماند.