Furqon surasi — Oyat 42

Kalimalarning ma'nolari:

• كَادَ: yaqinlashdi, deyarli bo‘ldi.
• يُضِلَّنَا: bizni yo‘ldan ozdiradi, (ibodatdan) qaytaradi.
• آلِهَتِنَا: bizning xudolarimiz (butlar).
• صَبَرْنَا عَلَيْهَا: ularning (butlarga) ibodat qilishda sabr qildik, bardosh berdik.
• أَضَلُّ سَبِيلًا: yo‘li eng adashgan, eng noto‘g‘ri yo‘lda bo‘lgan.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo Payg‘ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ni yolg‘onga chiqargan mushriklarning holatini bayon qilmoqda. Ular Payg‘ambarimizni ko‘rganlarida, masxara qilib: "Shu odammi bizni xudolarimizdan qaytarmoqchi bo‘lgan?" der edilar. Ular iqror bo‘lishganki, Payg‘ambarimizning dalillari va hujjatlari shunchalik kuchli ediki, u ularni butlarga sig‘inishdan deyarli qaytarib yuborayozdi. Faqat ularning o‘z butlariga bo‘lgan qaysarliklari va sabrlari tufayli ular o‘sha batil e’tiqodlarida qoldilar. Ular o‘zlarini xudolariga sodiq qolganlari bilan maqtanishardi, lekin aslida bu ularning nodonligi va jaholati edi.

So‘ngra Alloh taolo ularga tahdid qilib: "Ular azobni ko‘rganlarida, kimning yo‘li adashganroq ekanini albatta bilib oladilar", deydi. Ya’ni, o‘sha kun kelganda, ular o‘zlarining butlarga sig‘inishlari eng noto‘g‘ri yo‘l ekanini va Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam)ning da’vati haq ekanini anglab yetadilar. Ammo bu bilish ularga foyda bermaydi, chunki azob allaqachon kelgan bo‘ladi. Bu tahdid ularning qabr azobini ko‘rishlaridan tortib, Qiyomat kunidagi dahshatli hisobgacha bo‘lgan jarayonni o‘z ichiga oladi.

Foydalar:

• Bu oyatdan musulmonlarga katta bir saboq bor: Haq da’vatchining so‘zi va hujjati shunchalik ta’sirli bo‘ladiki, hatto eng qattiq mushriklar ham uning ta’siridan qochib qutula olmaydilar. Bu musulmonlarga islom da’vatining qudrati va haqiqatini ko‘rsatadi.
• O‘z e’tiqodida sobit qolish va sabr qilish — buyuk fazilatdir. Mushriklar ham o‘z batil yo‘llarida sabr qilganlarini aytishgan, ammo haq yo‘lda sabr qilishning fazilati bundan beqiyos ulug‘dir. Musulmon kishi haq e’tiqodida sabr qilsa, Alloh uning yonida bo‘ladi.
• Qiyomat kuni haq bilan botil o‘rtasidagi farq aniq bo‘ladi. O‘sha kunda har bir nafs o‘z qilmishining jazosini ko‘radi. Bu musulmonlarni to‘g‘ri yo‘ldan ketishga va gunohlardan saqlanishga chorlaydi.
• Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam)ning da’vatlari shunchalik ta’sirli bo‘lganki, dushmanlari ham buni tan olishga majbur bo‘lishgan. Bu esa islom dinining haqiqatini va uning inson qalbiga ta’sirini ko‘rsatadi.