Аль-Фуркан сүрөсү — Аят 43

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• أَرَأَيْتَ — «көрдүңбү?», «байкадыңбы?» деген мааниде. Бул жерде таң калуу жана ой жүгүртүү максатында айтылган.
• اتَّخَذَ — «этти», «кылып алды» дегенди билдирет.
• إِلَٰهَهُ — «кудайын», башкача айтканда, өзү сыйынган нерсесин.
• هَوَاهُ — «напсинин каалоосун», «кумарлануусун» билдирет.
• وَكِيلًا — «көзөмөлдөөчү», «камкорчу», «жоопкер» деген мааниде.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Оо, пайгамбар, сен өзүнүн кумар-каалоосун кудай ордуна коюп, ага сыйынган адамга таң калып карачы. Ал адам өзүнүн напси каалоосун ээрчип, ага баш ийип, аны өзүнүн чыныгы Раббисинен жогору коёт. Мындай адамдын жүрөгүндө чыныгы кудайга болгон сыйынуу ордуна өз каалоосу орнойт. Анын ойлогону, кылганы, бардыгы өзүнүн каалоосун канааттандырууга багытталган. Ал өзүнүн каалоосун ээрчигенде, акыйкатты да, туура жолду да таштап, каалоосу эмнени кааласа, ошону кылат. Эми сен, оо, пайгамбар, анын үстүнөн көзөмөлдөөчү, аны ыйманга кайтаруучу жана адашуудан сактоочу боло аласыңбы? Жок, сен анын жүрөгүн мажбурлап өзгөртө албайсың. Сенин милдетиң — эскертүү жана жеткирүү гана. Ал эми жүрөктү туура жолго буруу Аллахтын колунда. Бул аятта өз каалоосун кудай кылып алган адамдардын абалы сүрөттөлүп, пайгамбарга алардын үстүнөн жоопкер болушу мүмкүн эместиги айтылууда. Мындай адамдар өздөрүнүн каалоолорун ээрчип, акыйкатты көрбөй калышат. Аларга эскертүү берүү сенин милдетиң, бирок аларды ыйманга мажбурлоо сенин колуңда эмес.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Бул аят бизге өз каалоолорубузду кудай кылып албоону үйрөтөт. Ар бир адам өзүнүн жүрөгүн текшерип, эмнеге баш ийип жатканын ойлонушу керек. Эгерде адамдын жашоосундагы эң негизги нерсе — өз каалоосун канааттандыруу болуп калса, анда ал акыйкат жолдон адашат.
• Ислам дини адамды өз напсисинин кулчулугунан бошотууга чакырат. Ал адамга чыныгы эркиндикти жана жүрөк тынчтыгын берет. Каалоолорго кул болуу адамды түбөлүк канааттанбаган абалга алып барат, ал эми Аллахка баш ийүү жүрөккө тынчтык жана ырахат алып келет.
• Пайгамбарга (ага Аллахтын тынчтыгы жана саламаттыгы болсун) айтылган бул сөздөр бизге да сабак: биз башкаларды ыйманга мажбурлай албайбыз, бирок жакшылыкка чакырып, өзүбүз үлгү болушубуз керек. Бул — исламдын акылдуу жана жумшак чакыруу ыкмасы.
• Бул аят аркылуу биз Аллахтын адилеттигин жана ырайымын түшүнөбүз: Аллах ар кимге өз тандоо эркиндигин берген. Ким акыйкатты кааласа, Аллах ага жол көрсөтөт; ким өз каалоосун ээрчисе, ал өзүнө зыян кылат.
• Ошондуктан, ислам — адамды өзүнүн төмөнкү каалоолорунан жогору көтөрүп, аны чыныгы адамдык кадыр-баркка жеткирүүчү дин. Бул аят бизди өз жашообузду ойлонууга, жүрөгүбүздү тазалоого жана Аллахка чын ыкластан баш ийүүгө чакырат.