سوره نمل — آيت 22

1) لفظن جي معنيٰ:

• فَمَكَثَ: پوءِ رهيو / ترسيو.
• غَيْرَ بَعِيدٍ: ٿوري ئي وقت لاءِ، گهڻي دير نه.
• أَحَطتُ: مون کي مڪمل ڄاڻ حاصل ٿي، مون هر طرف کان اها ڳالهه ڄاڻي ورتي.
• بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ: ان ڳالهه جي جا توکي ڄاڻ نه هئي.
• سَبَإٍ: سبأ، يمن جي هڪ شهر يا علائقي جو نالو.
• بِنَبَإٍ: هڪ وڏي خبر سان.
• يَقِينٍ: يقيني ۽ پڪي خبر.

2) تفسير:

پوءِ هدهد ٿوري ئي وقت ۾ واپس آيو. جڏهن حضرت سليمان عليه السلام کيس ڏٺو ته سندس غير حاضري تي کيس ٽوڪيو ۽ پڇيو ته ڪٿي هو. تنهن تي هدهد چيو: مون اهڙي ڳالهه جي ڄاڻ حاصل ڪئي آهي جيڪا توکي معلوم نه هئي، ۽ آءٌ تو وٽ سبأ جي علائقي کان هڪ پڪي ۽ يقيني خبر کڻي آيو آهيان. يعني هدهد کي اهو علم ٿيو هو جيڪو حضرت سليمان عليه السلام کي به نه هو، ۽ اهو علم ڪنهن شڪ ۽ گمان تي ٻڌل نه هو، بلڪه مڪمل يقين سان هو. سبأ يمن جي هڪ مشهور بستي هئي، جتي هڪ قوم آباد هئي جنهن سج کي پوڄيندي هئي. هدهد اتي وڃي ان قوم جي حالت ۽ سندن بادشاهه جي باري ۾ ڄاڻ حاصل ڪئي ۽ پوءِ اها خبر حضرت سليمان عليه السلام تائين پهچائي.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ پنهنجي مخلوقات ۾ اهڙيون صلاحيتون ۽ ڄاڻ رکي ٿو جيڪا انسان کي به حيرت ۾ وجهي ڇڏي. هڪ ننڍڙو پکي به اهڙي خبر کڻي آيو جيڪا هڪ عظيم بادشاهه کي معلوم نه هئي.
• علم ۽ ڄاڻ الله جي طرفان عطا ٿيندي آهي، ۽ اهو ضروري ناهي ته وڏو ۽ طاقتور ئي سڀ ڪجهه ڄاڻي. ڪڏهن ڪڏهن ننڍي مخلوق وٽ به اهڙي معلومات هوندي آهي جيڪا وڏن کي به نه هوندي آهي.
• سچي ۽ پڪي خبر ڏيڻ اسلام جي خوبصورت تعليم آهي. هدهد پنهنجي خبر کي "يقيني" چئي ثابت ڪيو ته مسلمان کي هميشه سچ ۽ پڪي ڳالهه ئي ڪرڻ گهرجي.
• هيءَ آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته الله جي قدرت ۽ حڪمت بي انتها آهي. هو جنهن کي چاهي، جيترو چاهي، علم عطا ڪري ٿو. ان ڪري اسان کي الله تي ڀروسو رکڻ گهرجي ۽ ان جي مخلوقات ۾ غور ۽ فڪر ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته هر شيءِ ۾ سندس حڪمت جو نشان موجود آهي.