سوره قصص — آيت 54

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• أُولَٰئِكَ: اهي ماڻهو (يعني اهي اهلِ ڪتاب جيڪي نبي ڪريم ﷺ تي ايمان آڻي چڪا هئا).
• يُؤْتَوْنَ: کين ڏنو ويندو آهي.
• أَجْرَهُم: سندن اجر ۽ ثواب.
• مَّرَّتَيْنِ: ٻه ڀيرا، يعني ٻيڻو.
• بِمَا صَبَرُوا: ان ڪري جو انهن صبر ڪيو.
• يَدْرَءُونَ: دفع ڪن ٿا، هٽائن ٿا، ٽارين ٿا.
• بِالْحَسَنَةِ: چڱي عمل سان، نيڪي سان.
• السَّيِّئَةَ: برائي، گناهه، بڇڙي عمل کي.
• وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ: ۽ ان مان جيڪو اسان کين رزق ڏنو آهي.
• يُنفِقُونَ: خرچ ڪن ٿا (الله جي راهه ۾).

2) آيت جي تفسير:

هي آيت انهن خوش نصيب ماڻهن جي باري ۾ آهي جيڪي اهلِ ڪتاب مان هئا ۽ پنهنجي اصلي ڪتابن (توريت ۽ انجيل) تي ايمان رکڻ سان گڏ، جڏهن حضرت محمد ﷺ تي قرآن نازل ٿيو ته ان تي به ايمان آڻي ڇڏيو. اهڙن ماڻهن کي الله تعاليٰ ٻيڻو اجر ۽ ثواب عطا فرمائيندو آهي. ان ٻيڻي اجر جي هڪ وجهه ته اهو آهي ته انهن پنهنجي پهرين ڪتاب تي ايمان رکيو ۽ ٻي وجهه اهو آهي ته انهن آخري نبي ۽ آخري ڪتاب تي به ايمان آندو.

اهو ٻيڻو اجر انهن جي صبر جي ڪري آهي. يعني انهن ايمان آڻڻ ۾، پنهنجي قوم جي مخالفت ۽ تڪليفن کي برداشت ڪرڻ ۾، ۽ الله جي شريعت تي عمل ڪرڻ ۾ جيڪو صبر ڪيو، ان جي بدلي ۾ الله تعاليٰ کين ٻيڻو ثواب ڏيندو.

ان کان پوءِ انهن مؤمنن جون ٻه خاص خوبيون بيان ڪيون ويون آهن:

پهريون: اهي برائي کي نيڪي سان دفع ڪن ٿا. يعني جڏهن ڪو کين ڪا برائي، بدسلوڪي يا گناهه جي ڳالهه ڪري ٿو يا انهن سان بڇڙو سلوڪ ڪيو وڃي ٿو ته اهي ان جي جواب ۾ نيڪي ۽ چڱائي ڪن ٿا. اهي گناهه کي نيڪ عمل سان مٽائي ڇڏيندا آهن ۽ بدي جو جواب بدي سان نه ڏيندا آهن، پر نيڪي سان ڏيندا آهن.

ٻي خوبي: اهي الله جي ڏنل رزق مان خرچ ڪن ٿا. يعني مال، دولت، علم ۽ ٻين نعمتن مان الله جي راهه ۾ ۽ ضرورتمندن تي خرچ ڪن ٿا. اهو خرچ ڪنهن تڪليف يا ريا ڪاري لاءِ نه، پر خالص الله جي رضا لاءِ ۽ نيڪي جي راهه ۾ هوندو آهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

1. ايمان جي قدر ۽ قيمت: جيڪي ماڻهو الله جي هر حڪم تي ۽ ان جي هر نبي تي ايمان آڻين ٿا، انهن لاءِ الله وٽ خاص اجر ۽ انعام آهي. ايمان اهڙي نعمت آهي جو ان جي بدلي ۾ الله ٻيڻو ثواب عطا فرمائي ٿو.
2. صبر جو عظيم مرتبو: هي آيت ٻڌائي ٿي ته صبر ڪرڻ سان انسان کي نه رڳو دنيا ۾ سڪون ملي ٿو، پر آخرت ۾ به ان جو اجر ٻيڻو ٿئي ٿو. صبر اهو زيور آهي جيڪو انسان کي الله جو ويجهو ڪري ٿو.
3. نيڪي سان بدي جو مقابلو: اسلام اسان کي سيکاريندو آهي ته جيڪڏهن ڪو اسان سان بڇڙو سلوڪ ڪري ته اسان ان جو جواب بڇڙائي سان نه ڏيون، پر چڱائي ۽ نيڪي سان ڏيون. اهو ئي طريقو معاشري ۾ محبت، ڀائيچاري ۽ امن پيدا ڪري ٿو.
4. رزق ۾ ٻين جو حصو: الله تعاليٰ جيڪو رزق ڏنو آهي، ان مان ٻين لاءِ خرچ ڪرڻ به مؤمن جي سڃاڻپ آهي. اهو خرچ انسان جي دل کي پاڪ ڪري ٿو، مال ۾ برڪت وجهي ٿو ۽ آخرت ۾ عظيم اجر جو سبب بڻجي ٿو.
5. اسلام جي آساني ۽ انصاف: هي آيت ڏيکاري ٿي ته اسلام ڪيترو نه انصاف وارو ۽ آسان آهي. جيڪي اڳين ڪتابن تي ايمان رکڻ سان گڏ قرآن تي به ايمان آڻين ٿا، انهن کي الله ٻيڻو اجر ڏئي ٿو. اهو ان ڳالهه جي نشاندهي آهي ته اسلام ۾ هر نيڪ عمل جو بدلو ملندو آهي ۽ الله ڪنهن جي محنت ضايع نه ٿو ڪري.
6. دعوت جو بهترين طريقو: نيڪي سان بدي کي دفع ڪرڻ ۽ رزق مان خرچ ڪرڻ اهي اهڙا عمل آهن جيڪي ٻين کي اسلام ڏانهن راغب ڪن ٿا. جڏهن ماڻهو ڏسن ٿا ته هڪ مسلمان سندس برائي جو جواب به نيڪي سان ڏئي ٿو ۽ سندس مدد ڪري ٿو، ته اهي اسلام جي عظمت ۽ سچائي کي محسوس ڪن ٿا.
7. آخرت جي ڪاميابي جو رستو: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته آخرت ۾ ڪاميابي انهن ماڻهن لاءِ آهي جيڪي ايمان ۾ ثابت قدم رهن ٿا، صبر ڪن ٿا، نيڪي ڪن ٿا ۽ الله جي ڏنل رزق مان خرچ ڪن ٿا. اهي ئي ماڻهو آهن جن لاءِ الله وٽ ٻيڻو اجر ۽ عظيم انعام آهي.