Qəsəs surəsi — Ayə 88

Sözlərin izahı:

• تَدْعُ: çağırmaq, ibadət etmək, yalvarmaq.
• إِلَٰهًا آخَرَ: başqa bir məbud, başqa bir tanrı.
• هَالِكٌ: məhv olan, yox olan, fani.
• وَجْهَهُ: Onun üzü — Allahın zatı və varlığı nəzərdə tutulur.
• الْحُكْمُ: hökm, qərar, hakimiyyət.
• تُرْجَعُونَ: qaytarılacaqsınız, geri döndürüləcəksiniz.

Ayənin təfsiri:

Allah-təala bu ayədə Öz qulu və Peyğəmbəri Muhəmmədə (sallallahu aleyhi və səlləm) və bütün bəşərə xitab edərək buyurur: Allahla yanaşı başqa bir məbuda ibadət etmə, ona dua edib yalvarma! Çünki ibadətə layiq olan yalnız Allaha bir olan Allahdır. Ondan başqa haqq məbud yoxdur. Bu, tövhidin ən böyük əsasıdır — bütün varlığın yeganə Rəbbi, yaradanı və idarə edəni yalnız Odur.

Sonra Allah-təala böyük bir həqiqəti bəyan edir: "Hər şey fani olacaqdır, yalnız Onun üzü (zatı) baqidir." Yəni yer üzündəki bütün canlılar, mülklər, sərvətlər, dünya nemətləri — hamısı bir gün yox olacaq, məhv olacaq. Yalnız Allahın zatı əbədidir, heç vaxt yox olmaz. Bu, insana xatırladır ki, dünya malına, keçici şeylərə bel bağlamasın, əsl əbədi olan Allaha yönəlsin.

"Hökm yalnız Ona məxsusdur" — yəni qərar vermək, əmr etmək, hakimiyyət sürmək tək Allaha aiddir. O, istədiyi kimi hökm edər, istədiyi kimi buyurar. Heç bir güc Onun iradəsindən üstün deyildir.

"Və siz yalnız Ona qaytarılacaqsınız" — bu, qiyamət gününə bir xəbərdir. Ölümdən sonra hamınız diriləcək, qəbirlərdən çıxarılacaq və hesab üçün Allahın hüzuruna gətiriləcəksiniz. O gün heç kim gizlənə bilməyəcək, hər kəs etdiyi əməllərin müqabilini alacaq.

Ey insan! Bu ayə sənə ən böyük həqiqəti xatırladır: sən fanisən, dünyan fanidir, amma Allah əbədidir. Elə isə qəlbini yalnız Ona bağla, ibadətini yalnız Ona həsr et, çünki qayıdışın da yalnız Onadır. Bu yolda sənə ən gözəl rəhbər Quran və Peyğəmbərin (s.a.v.) sünnətidir. Gəl, bu dəvətə qulaq as, tövhidin nuru ilə qəlbini işıqlandır — çünki əsl azadlıq və əbədi səadət yalnız Allaha təslim olmaqdadır.