سوره عنکبوت — آيت 26

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• فَآمَنَ لَهُ: پوءِ ايمان آندو هن لاءِ، يعني تصديق ڪيائين.
• لُوطٌ: حضرت لوط عليه السلام، حضرت ابراهيم عليه السلام جو ڀائٽيو.
• مُهَاجِرٌ: هجرت ڪرڻ وارو، يعني پنهنجو وطن ڇڏي ٻئي هنڌ لڏي ويندڙ.
• الْعَزِيزُ: غالب، زبردست، جنهن کي ڪو به مغلوب نه ڪري سگهي.
• الْحَكِيمُ: حڪمت وارو، سڀ ڪم حڪمت ۽ مصلحت سان ڪندڙ.

2) آيت جي تفسير:

حضرت ابراهيم عليه السلام پنهنجي قوم کي هڪ الله جي توحيد ڏانهن سڏيندا رهيا، پر سندن قوم جي اڪثريت ايمان نه آندو. انهن مان رڳو حضرت لوط عليه السلام سندن دعوت کي قبول ڪيو ۽ کيس سچو ڄاتو، ۽ سندن دين تي هلڻ لڳا. جڏهن حضرت ابراهيم عليه السلام کي پنهنجي قوم جي سخت مخالفت ۽ ايذاءَ جو سامهون ٿيو، تڏهن الله تعاليٰ کين هجرت جو حڪم ڏنو. سو حضرت ابراهيم عليه السلام فرمايائون ته آءٌ پنهنجي رب ڏانهن هجرت ڪندڙ آهيان، يعني پنهنجي قوم ۽ وطن کي ڇڏي انهن جاءِ ڏانهن وڃان ٿو جتي آءٌ الله جي عبادت آزاديءَ سان ڪري سگهان ۽ سندس دين کي پکيڙي سگهان. اها جاءِ شام جي سرزمين هئي، جيڪا برڪت واري زمين آهي. پوءِ الله تعاليٰ پنهنجي ذات جي ٻن صفتن جو ذڪر ڪيو: هڪ اهو ته هو عزيز آهي، يعني غالب ۽ زبردست، جيڪو پنهنجي هجرت ڪندڙ ٻانهي کي دشمنن کان بچائيندو آهي ۽ کيس عزت عطا ڪندو آهي؛ ٻيو اهو ته هو حڪيم آهي، يعني حڪمت وارو، جيڪو پنهنجي ٻانهي کي اهڙن ڪمن جو حڪم ڏئي ٿو جن ۾ سندس ئي ڀلائي ۽ صلاح آهي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• سچي دعوت جو اثر: حضرت ابراهيم عليه السلام جهڙي عظيم دعوت ڏيندڙ جي دعوت کي به سڀني نه مڃيو، پر جيڪو سچو ۽ نيڪ دل وارو هو، يعني حضرت لوط عليه السلام، تنهن فوراً قبول ڪيو. ان مان معلوم ٿئي ٿو ته هدايت الله جي ئي هٿ ۾ آهي، ۽ اسان کي دعوت ڏيڻ ۾ ڪوتاهي نه ڪرڻ گهرجي، نتيجو الله تي ڇڏڻ گهرجي.
• هجرت جي عظمت: الله جي راهه ۾ وطن ۽ قوم ڇڏڻ هڪ وڏي عبادت آهي. جڏهن انسان الله جي دين جي حفاظت ۽ تبليغ لاءِ پنهنجو گهر بار ڇڏي ٿو، ته الله تعاليٰ کيس عزت ۽ برڪت عطا ڪري ٿو.
• الله جا صفتون تسلي جو ذريعو آهن: ”عزيز“ ۽ ”حڪيم“ جا صفت ٻڌائڻ سان الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن کي تسلي ڏئي ٿو ته جيڪو به مون ڏانهن هجرت ڪري ٿو، آءٌ کيس دشمنن کان بچائيندس ۽ سندس معاملن کي حڪمت سان سنڀاليندس.
• اسلام ۾ ڀائيچارو: حضرت لوط عليه السلام حضرت ابراهيم عليه السلام تي ايمان آندو ۽ ساڻن گڏ هجرت ۾ شامل ٿيا. ان مان سبق ملي ٿو ته اهل ايمان کي هميشه هڪ ٻئي جو ساٿ ڏيڻ گهرجي ۽ حق جي راهه ۾ گڏ هلڻ گهرجي.
• الله تي ڀروسو: حضرت ابراهيم عليه السلام هجرت جو فيصلو ڪيو ۽ ان ۾ ڪو به نقصان نه ٿين. ان مان سکيا ملي ٿي ته جيڪڏهن اسان الله تي ڀروسو ڪري سندس حڪم تي هلنداسين، ته الله اسان کي هر مشڪل مان ڪڍي عزت ۽ ڪاميابي عطا ڪندو.