Ankabut surasi — Oyat 61

Kalimalarning ma'nolari:

• Saxxara – bo‘ysundirdi, xizmatga yukladi.
• Yu'fakun – (haqdan) burib, o‘girib yuborilmoqdalar.

Tafsir:

Qur’oni Karimda Alloh taolo Payg‘ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ga xitob qilib, Makka mushriklaridan so‘rashni buyuradi: “Ulardan: “Osmonlaru Yerni kim yaratdi? Quyosh va Oyni kim bo‘ysundirib, ularning harakatini, chiqishi va botishini kim tartibga soldi?” – deb so‘rasang, ular, shubhasiz, “Ularni Alloh yaratgan va boshqargan”, deb javob beradilar. Chunki bu haqiqat ularning aql-idrokiga, fitratiga singib ketgan edi. Ular buni inkor eta olmas edilar.

Agar ular shu narsani tan olsalar, demak, osmonlar, Yer, quyosh va oy kabi ulkan va qudratli maxluqotlarning Yaratuvchisi va Tadbirkori yolg‘iz Alloh ekanini iqror qilgan bo‘ladilar. Shunday ekan, ular qanday qilib haqdan burilib, o‘sha yagona Yaratuvchiga ibodat qilishdan yuz o‘girib, qo‘llari bilan yasagan butlarga, hech narsaga qodir bo‘lmagan sanamlarga sig‘inadilar? Bu – aqlsizlik va qattiq adashuvdir. Alloh taolo ularning bu holatini tanbeh va ta’na qilib, “Qanday qilib (haqdan) burib yuborilmoqdalar?” – deya so‘raydi. Ya’ni, ular bunday qilishga majbur emaslar, balki o‘z ixtiyorlari bilan shaytonga ergashib, haqdan yuz o‘girganlardir.

Ushbu oyatdan olinadigan saboqlar:

• Insonning fitrati yagona Yaratuvchi – Alloh borligini tan olishga moyildir. Hatto mushriklar ham buni ichdan tan olishardi.
• Yaratilishdagi tartib-intizom, osmonlaru Yerning ulkan tizimi, quyosh va oyning aniq qonuniyatlar bilan harakatlanishi – Yagona Qudratli Zotning borligiga eng yorqin dalildir.
• Haqni tan olishning o‘zi kifoya emas, balki o‘sha haqni amalda qabul qilish, yolg‘iz Allohga ibodat qilish lozim. Tan olish bilan birga amal ham bo‘lishi kerak.
• Inson o‘z aqli va fitratiga zid ravishda, o‘jarlik va takabburlik qilib, haqdan yuz o‘girishi – eng katta adashuv va ziyondir. Alloh taolo bundaylarni tanbeh qiladi va ularning ahvoliga hayron qolishga undaydi.