سوره آل عمران — آیه 135

معانی کلمات:

• فاحشه: گناه بزرگ و زشت، مانند زنا و اعمال ننگین.
• ظلموا أنفسهم: با انجام گناهان کوچکتر، به خود ستم کردند و از مقام خود کاستند.
• أصروا: بر گناه پافشاری کردند و آن را ادامه دادند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه توصیف پرهیزگاران، گروه دیگری از آنان را معرفی میکند که اگرچه ممکن است لغزشی از آنان سر بزند، اما ویژگیهایشان آنان را از دیگران متمایز میسازد. اینان کسانی هستند که اگر مرتکب گناه کبیرهای مانند زنا شوند، یا با انجام گناهان کوچکتر مانند نگاه حرام یا گفتار ناپسند به خود ستم کنند، فوراً به یاد خدا میافتند و عظمت و وعید او را به خاطر میآورند. این یادآوری باعث میشود که از کردهی خود پشیمان شده و به درگاه الهی برگردند و با تضرع و زاری از او طلب آمرزش کنند. آنان به خوبی میدانند که هیچ کس جز خداوند قادر به بخشش گناهان نیست و اوست که درهای رحمت خود را به روی بندگان تائب میگشاید. از این رو، پس از توبه، بر گناه خود پافشاری نمیکنند و آن را ترک میکنند، در حالی که آگاهند که این عمل، معصیت است و خداوند توبهی صادقانه را میپذیرد و گناهان را میبخشد.

فواید و پیامهای آیه:

• امید به رحمت الهی: این آیه به گناهکاران امید میدهد که هیچ گناهی، هر قدر بزرگ باشد، در برابر رحمت و بخشش الهی ناامیدکننده نیست؛ به شرط آنکه توبهی واقعی و بازگشت به سوی خدا صورت گیرد.
• اهمیت یاد خدا در لحظهی خطا: ذکر خدا در هنگام گناه، نخستین قدم برای نجات از لغزش است؛ چرا که انسان را از ادامهی راه خطا بازمیدارد و به سوی اصلاح سوق میدهد.
• پافشاری نکردن بر گناه: توبهی حقیقی تنها با ترک گناه و عزم بر عدم بازگشت محقق میشود. کسی که بر خطای خود اصرار ورزد، در حقیقت توبهی او صادقانه نیست.
• شناخت خداوند به عنوان بخشندهی گناهان: باور به اینکه تنها خداوند میتواند گناهان را ببخشد، انسان را از یأس و ناامیدی نجات میدهد و او را به درگاه بینهایت بخشنده و مهربان سوق میدهد.
• تربیت وجدان اخلاقی: این آیه به مسلمان میآموزد که همواره مراقب اعمال خود باشد و اگر خطایی از او سر زد، فوراً به اصلاح آن بپردازد و اجازه ندهد گناه در وجودش ریشه بدواند.