سوره آل عمران — آیه 3

معانی کلمات:

• نَزَّلَ: فرو فرستاد (با تأکید بر تدریج و نزول تدریجی)
• الْكِتَابَ: قرآن کریم
• بِالْحَقِّ: با صدق و راستی، همراه با حق و حقیقت
• مُصَدِّقًا: تصدیقکننده، تأییدکننده
• لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ: آنچه پیش از آن بوده است (کتابهای آسمانی پیشین)
• التَّوْرَاةَ: کتاب آسمانی حضرت موسی علیهالسلام
• الْإِنجِيلَ: کتاب آسمانی حضرت عیسی علیهالسلام

تفسیر آیه:

خداوند متعال، قرآن کریم را بر تو ای پیامبر، همراه با حق و حقیقت نازل فرمود؛ قرآنی که در اخبار و احکام خود کاملاً صادق و راستین است و کتابهای آسمانی پیشین مانند تورات و انجیل را که قبل از آن نازل شده بودند، تصدیق میکند و با آنها هماهنگ و سازگار است. هیچ تعارض و ناسازگاری میان قرآن و کتب آسمانی پیشین وجود ندارد، زیرا همه از سوی یک منبع واحد صادر شدهاند.

خداوند تورات را بر حضرت موسی علیهالسلام و انجیل را بر حضرت عیسی علیهالسلام نازل کرد، پیش از آنکه قرآن بر تو نازل شود. این کتابهای آسمانی همگی برای هدایت و راهنمایی بشر به سوی آنچه صلاح دین و دنیای آنان است، فرو فرستاده شدهاند. قرآن نیز با نزول خود، حقایق آن کتابها را تأیید و تصدیق نمود و در عین حال، معیار و میزان تشخیص حق از باطل و هدایت از گمراهی است.

نکته لطیف در این آیه آن است که خداوند برای نزول قرآن از واژه «نَزَّلَ» استفاده کرده که بر نزول تدریجی و مرحلهبهمرحله دلالت دارد، اما برای تورات و انجیل از واژه «أَنزَلَ» بهره برده که نزول دفعی و یکجاست. این تفاوت بیانگر آن است که قرآن در طول بیستوسه سال به تدریج و متناسب با حوادث و نیازهای جامعه نازل شده است.

فواید و درسهای آیه:

1. قرآن کریم کتابی است که از سوی خداوند و همراه با حق نازل شده است؛ پس هر کس به آن تمسک جوید، بر حقیقت استوار است و هر کس از آن روی گرداند، در گمراهی و باطل گرفتار میشود.
2. ایمان به همه کتابهای آسمانی و پیامبران الهی از ارکان ایمان است؛ مسلمان واقعی کسی است که به تورات و انجیل اصلی و آنچه بر پیامبران پیشین نازل شده، ایمان دارد و هیچیک از آنها را انکار نمیکند.
3. قرآن کریم تصدیقکننده کتابهای آسمانی پیشین است و این نشانه عظمت و راستی قرآن است؛ چرا که کتابی که کتابهای پیشین را تأیید میکند، خود نیز شایسته ایمان و پیروی است.
4. نزول تدریجی قرآن، نشانه لطف و حکمت الهی است؛ خداوند با این روش، مسلمانان را گامبهگام تربیت کرد و احکام را متناسب با شرایط و آمادگی جامعه بیان فرمود تا ایمان و عمل آنان ریشهدار و استوار باشد.
5. همه کتابهای آسمانی از یک سرچشمهاند و هدف واحدی دارند؛ پس هیچ تعارضی میان آنها نیست و این وحدت، نشانه یگانگی خداوند و راستی رسالت پیامبران است.