Oli Imron surasi — Oyat 3

Kalimalarning ma'nolari:

• نَزَّلَ – tushirdi, nozil qildi (asta-sek, bosqichma-bosqich).
• الْكِتَابَ – Qur'oni Karim.
• بِالْحَقِّ – haq va rostlik bilan, ya'ni xato va yolg'ondan xoli holda.
• مُصَدِّقًا – tasdiqlovchi, o'zidan oldingi kitoblarni haqiqat deb e'tirof etuvchi.
• لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ – o'zidan oldin nozil qilingan ilohiy kitoblar (Tavrot, Injil va boshqalar).
• التَّوْرَاةَ – Muso alayhissalomga tushirilgan kitob.
• الْإِنجِيلَ – Iso alayhissalomga tushirilgan kitob.

Tafsir:

Ey Muhammad (s.a.v.), Alloh taolo sizga Qur'oni Karimni haq va rostlik bilan nozil qildi. Bu kitob o'zidan oldin tushirilgan barcha ilohiy kitoblarni tasdiqlovchidir. Ya'ni Qur'on o'zidan oldingi Tavrot, Injil va boshqa samoviy kitoblarning asl mohiyatini, ularning haq ekanligini e'tirof etadi va ular bilan mazmunan uyg'un keladi, ular o'rtasida hech qanday ziddiyat yo'q.

Qur'onning o'zidan oldingi kitoblarni tasdiqlashi shuni anglatadiki, barcha ilohiy kitoblar yagona manbadan – Alloh taolodan nozil qilingan. Ular orasida asl maqsad va e'tiqod asoslari jihatidan to'liq uyg'unlik mavjud. Keyingi kitob avvalgisini bekor qilmaydi, balki uni tasdiqlaydi va insoniyatning rivojlanish darajasiga mos ravishda yangi qonun-qoidalarni keltiradi.

Alloh taolo Tavrotni Muso alayhissalomga, Injilni esa Iso alayhissalomga Qur'ondan oldin nozil qilgan. Bu kitoblar ham o'z davrlarida insonlarni hidoyatga, to'g'ri yo'lga boshlash uchun yuborilgan edi. Ular o'z ichida nur va yorug'likni olib kelgan, odamlarni zulmatdan yorug'likka chiqargan.

Ushbu oyatda Alloh taolo Qur'onning nozil bo'lishi haqida "نَزَّلَ" (nazzala) so'zini ishlatgan bo'lsa, Tavrot va Injil haqida "أَنزَلَ" (anzala) so'zini ishlatgan. Buning hikmati shundaki, Qur'on yigirma uch yil davomida bosqichma-bosqich, vaziyat va ehtiyojga qarab nozil qilingan. Tavrot va Injil esa bir vaqtning o'zida, to'liq holda tushirilgan.

Foydalar:

1. Kitoblarga iymon qilish – Musulmon kishi Alloh tomonidan nozil qilingan barcha ilohiy kitoblarga, jumladan Tavrot va Injilga ham iymon keltiradi. Bu iymon ularning asl holatiga, Alloh tomonidan nozil qilinganiga bo'ladi.
2. Qur'onning ustunligi – Qur'oni Karim barcha ilohiy kitoblarning so'nggisi va eng mukammalidir. U o'zidan oldingi kitoblarni tasdiqlaydi va ularning hukmlarini o'z ichiga olgan holda yakuniy qonun sifatida kelgan.
3. Ilohiy kitoblarning birligi – Barcha samoviy kitoblar yagona manbadan kelganligi ularning asl maqsadi bir ekanligini ko'rsatadi: insonlarni Allohga ibodat qilishga va to'g'ri yo'lga boshlashga chaqirish.
4. Allohning hikmati – Alloh taolo har bir davrga mos kitob va shariat yuborish bilan O'zining cheksiz hikmatini namoyon qilgan. Bu esa mo'minlarning Allohga bo'lgan ishonchini yanada mustahkamlaydi.
5. Qur'onga amal qilishga undash – Qur'on haq va rostlik bilan nozil qilinganligi uchun unga amal qilgan kishi albatta najot topadi. Bu oyat mo'minlarni Qur'on o'qish, tushunish va unga amal qilishga chorlaydi.