سوره آل عمران — آيت 3

1) لفظن جي معنيٰ:

• نَزَّلَ: هيئت هيئت ۾، ٽڪراءِ ٽڪراءِ لاٿائين.
• الْكِتَابَ: قرآن مجيد کي.
• بِالْحَقِّ: سچائي ۽ انصاف سان.
• مُصَدِّقًا: تصديق ڪندڙ، سچو ڪندڙ.
• لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ: ان کان اڳ وارين آسماني ڪتابن کي.
• التَّوْرَاةَ: توريت، جيڪا حضرت موسيٰ عليه السلام تي لاٿي ويئي.
• الْإِنجِيلَ: انجيل، جيڪو حضرت عيسيٰ عليه السلام تي لاٿو ويو.

2) تفسير:

اي نبي! الله تعاليٰ توهان تي قرآن مجيد سچائي ۽ انصاف سان لاٿو آهي. هي قرآن پنهنجي خبرن ۾ سچو ۽ پنهنجن حڪمن ۾ انصاف وارو آهي. اهو ان کان اڳ نازل ٿيل آسماني ڪتابن جي تصديق ڪندڙ آهي، يعني انهن ڪتابن ۾ جيڪي حق ۽ سچ جون ڳالهيون هيون، قرآن انهن کي سچو ثابت ڪري ٿو ۽ انهن سان ڪو به اختلاف ناهي رکندو.

ان کان اڳ الله تعاليٰ حضرت موسيٰ عليه السلام تي توريت ۽ حضرت عيسيٰ عليه السلام تي انجيل لاٿي هئي. اهي سڀ آسماني ڪتاب انسانن جي هدايت ۽ رهنمائي لاءِ هئا، ته جيئن ماڻهو پنهنجي دين ۽ دنيا جي ڀلائيءَ جو رستو ڳولي سگهن. پوءِ الله تعاليٰ قرآن مجيد لاٿو، جيڪو حق ۽ باطل ۾، ۽ هدايت ۽ گمراهيءَ ۾ فرق ڪرڻ وارو آهي.

قرآن مجيد کي ”نَزَّلَ“ (ٿوري ٿوري لاٿائين) چيو ويو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو ٽڪراءِ ٽڪراءِ، موقعي بموقعي نازل ٿيو. پر توريت ۽ انجيل کي ”أَنزَلَ“ (گڏ لاٿائين) چيو ويو آهي، ڇاڪاڻ ته اهي هڪ ئي وقت ۾ مڪمل صورت ۾ نازل ٿيا.

3) استنباط ۽ فائدا:

• الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم ﷺ تي قرآن مجيد سچائي ۽ انصاف سان لاٿو آهي، جنهن ۾ ڪو به شڪ ۽ شبهو ناهي.
• قرآن مجيد اڳ وارين آسماني ڪتابن جي تصديق ڪندڙ آهي، يعني اهو انهن ڪتابن جو مخالف ناهي، پر انهن ۾ موجود حق ۽ سچ جي تصديق ڪري ٿو.
• الله تعاليٰ مختلف زمانن ۾ مختلف نبين تي ڪتاب لاٿا، ته جيئن هر دور جي انسانن جي هدايت جو بندوبست ٿئي.
• قرآن مجيد حق ۽ باطل ۾ فرق ڪرڻ وارو آهي، يعني اهو فيصلو ڪندڙ ڪتاب آهي، جيڪو انسان کي صحيح ۽ غلط جي سڃاڻپ ڏئي ٿو.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته قرآن مجيد الله تعاليٰ جو آخري ۽ مڪمل ڪتاب آهي، جنهن تي ايمان آڻڻ ۽ ان جي هدايتن تي عمل ڪرڻ هر مسلمان جي ذميواري آهي.
• قرآن مجيد جي سچائي ۽ ان جي حق هجڻ جو ثبوت اهو آهي ته اهو اڳ وارين آسماني ڪتابن جي تصديق ڪري ٿو ۽ انهن سان ڪو به تضاد ناهي رکندو.
• الله تعاليٰ جو قرآن مجيد کي ٽڪراءِ ٽڪراءِ نازل ڪرڻ ان جي اهميت ۽ حڪمت جو ثبوت آهي، ته جيئن انسان ان کي آسانيءَ سان سمجهي ۽ ان تي عمل ڪري سگهي.