آل عمران سۈرىسى — ئايەت 76

1) لۇغەت ئىزاھاتى:

• بَلَىٰ: "ھەئە، شۇنداق" دېگەن مەنىدە بولۇپ، ئالدىنقى ئىنكارنى ئىنكار قىلىش ۋە ئۇنى ئىنكار قىلغۇچىلارنىڭ سۆزىنىڭ خاتالىقىنى ئوتتۇرىغا قويۇش ئۈچۈن كەلگەن.
• أَوْفَىٰ: ۋاپا قىلدى، ئەمەلىيەتتە ئورۇندىدى.
• بِعَهْدِهِ: ئۇنىڭ ئەھدىسىگە، يەنى ئاللاھ بىلەن قىلغان ئەھدىسىگە.
• اتَّقَىٰ: تەقۋا قىلدى، يەنى ئاللاھنىڭ ئەمرىنى بەجا كەلتۈرۈپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىۋالدى.
• الْمُتَّقِينَ: تەقۋادارلار، يەنى شېرىك ۋە گۇناھلاردىن ساقلىنىپ، ئاللاھقا ئىتائەت قىلغۇچىلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەت يەھۇدىيلارنىڭ "ئۇممىيلەرگە (ئەرەبلەرگە) قارشى بىزنىڭ ھېچقانداق مەسئۇلىيىتىمىز يوق" دېگەن يالغان دەۋاسىنى رەددىيە قىلىدۇ. ئاللاھ تائالا "بَلَىٰ" يەنى "ھەئە، ئۇنداق ئەمەس" دەپ جاۋاب بېرىپ، ھەقىقەت شۇكى: كىمكى ئاللاھ بىلەن قىلغان ئەھدىسىگە — يەنى ئاللاھقا ئىمان ئېيتىش، پەيغەمبەرلىرىگە ئىشىنىش ۋە ئۇلارغا ئەگىشىش ئەھدىسىگە — ۋاپا قىلسا، شۇنداقلا كىشىلەر بىلەن بولغان ئەھدىسىگە ۋاپا قىلىپ، ئامانەتنى ئادا قىلسا، ھەمدە ئاللاھنىڭ ئەمرلىرىنى بەجا كەلتۈرۈپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىۋېلىپ تەقۋا قىلسا، ئاللاھ ئۇنداق تەقۋادارلارنى ھەقىقىي ياخشى كۆرىدۇ ۋە ئۇلارغا ئەڭ ئۇلۇغ مۇكاپات بېرىدۇ. دېمەك، ئىنساننىڭ قىممىتى ئۇنىڭ ئىرقى ياكى مىللىتى بىلەن ئەمەس، بەلكى ئەھدىگە ۋاپا قىلىش ۋە تەقۋادارلىق بىلەن ئۆلچىنىدۇ.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئىسلام دىنى ئىنسانلارنى ئىرقى، مىللىتى ۋە تىلىگە قاراپ ئايرىمايدۇ؛ ھەممە ئادەم ئاللاھنىڭ ئالدىدا باراۋەر بولۇپ، ئەڭ ئەزىزى تەقۋادارلىقى ئەڭ يۇقىرى بولغىنىدۇر.
• ئەھدىگە ۋاپا قىلىش ۋە ئامانەتنى ئادا قىلىش مۇسۇلماننىڭ ئەڭ ئاساسلىق پەزىلەتلىرىدىن بولۇپ، بۇ ئاللاھنىڭ مۇھەببىتىگە ئېرىشىشنىڭ سەۋەبىدۇر.
• تەقۋادارلىق — ئاللاھنىڭ ئەمرلىرىنى بەجا كەلتۈرۈش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىۋېلىش — مۇئمىننىڭ ھاياتىدىكى ئەڭ مۇھىم يېتەكچى پرىنسىپتۇر.
• بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھ تائالا تەقۋادارلارنى ھەقىقىي ياخشى كۆرىدۇ ۋە ئۇلارنى ئەڭ گۈزەل مۇكاپات بىلەن مۇكاپاتلايدۇ؛ شۇڭا ھەر بىر مۇسۇلمان تەقۋادارلىق يولىدا چىڭ تۇرۇشى ۋە ئەھدىسىگە ۋاپا قىلىشى كېرەك.