سوره آل عمران — آیه 76

بلى، چنین نیست که آنان پنداشتهاند؛ بلکه راهِ بازخواست و مؤاخذه بر آنان فراهم است. آری، هر کس به پیمان خود با خداوند وفا کند — پیمانی که شامل ایمان به خدا و پیامبرانش، ادای امانت، و پایبندی به شریعت و هدایت الهی است — و از خدا پروا کند، به گونهای که فرمانهای او را به جای آورد و از آنچه نهی کرده باز ایستد و از شرک و خیانت و گناهان بپرهیزد، پس بهراستی خداوند پرهیزگاران را دوست میدارد و آنان را پاداشی نیکو و گرانمایه خواهد داد.

معانی واژگان:

• بَلىٰ: آری، درست است؛ حرفی برای تأیید و اثباتِ آنچه نفی شده است.
• أَوفىٰ: وفا کرد، بهطور کامل و تمام به پیمان خود عمل نمود.
• عَهدِهِ: پیمان او؛ یعنی پیمانی که با خداوند بسته است.
• اتَّقىٰ: پروا کرد، خود را از عذاب الهی بازداشت و با اطاعت از فرمانها و دوری از نواهی، تقوا پیشه کرد.
• المُتَّقین: پرهیزگاران؛ کسانی که با ایمان و عمل صالح، خود را از خشم و عذاب خدا حفظ میکنند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، سخن کسانی را که گمان میکردند در برابر تصرف در اموال امّیان (مردم بیسواد و ناآگاه) بازخواستی ندارند، رد میکند و میفرماید: «آری، بر آنان راهِ مؤاخذه و بازخواست هست و در این کار گناه و حرجی برایشان نیست که پنداشتهاند». سپس بیان میدارد که رستگاری و محبوبیت نزد خداوند، تنها از آنِ کسانی است که به پیمان خود با خدا وفا کنند؛ پیمانی که در کتابهای آسمانی، بهویژه تورات، بر آنان گرفته شده است که به پیامبر اسلام ایمان آورند و امانتها را به صاحبانشان بازگردانند و از هرگونه خیانت و تجاوز به حقوق دیگران خودداری کنند. آنان همچنین باید تقوای الهی پیشه کنند؛ یعنی با انجام واجبات و ترک محرمات، و پرهیز از شرک و گناهان، خود را در مسیر رضایت خداوند قرار دهند. خداوند چنین کسانی را دوست دارد و به آنان پاداشی نیکو و کرامت خواهد بخشید. پس محبت خداوند، نه با ادعا و تظاهر، بلکه با وفای به عهد و تقوا به دست میآید.

فواید و پیامهای آیه:

• محبت خداوند، بزرگترین هدف و بالاترین مقام برای یک مسلمان است و این محبت با تقوا و وفای به عهد حاصل میشود، نه با آرزوهای بیعمل.
• وفای به عهد و پیمان، چه با خدا و چه با مردم، نشانهی صداقت ایمان و از صفات برجستهی مؤمنان است.
• تقوا تنها به عبادتهای فردی خلاصه نمیشود؛ بلکه شامل رعایت حقوق دیگران، امانتداری و پرهیز از هرگونه خیانت و ظلم نیز هست.
• خداوند پاداش پرهیزگاران را تضمین کرده است؛ بنابراین مؤمن باید با امید به رحمت الهی و عشق به او، در مسیر تقوا و وفاداری استوار بماند.
• این آیه به ما میآموزد که دین اسلام، دین مسئولیتپذیری و اخلاق است و مسلمان واقعی کسی است که در همهی عرصههای زندگی، به عهد خود با خدا و خلق خدا پایبند باشد.