سوره لقمان — آیه 14

معانی کلمات:

• وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍ: ضعف و ناتوانی پیاپی و پشت سر هم.
• فِصَالُهُ: از شیر بازگرفتن و فطام او.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به انسان سفارش مؤکدی درباره پدر و مادرش کرده است؛ سفارشی که نشاندهنده جایگاه والای آنان در اسلام است. این سفارش با ذکر رنجهای مادر همراه شده است تا انسان بیشتر به اهمیت این نعمت پی ببرد. مادر، فرزند را در شکم خود با تحمل ضعف و سستیِ پیاپی حمل میکند؛ هر روز که جنین بزرگتر میشود، سنگینی و ناتوانی مادر بیشتر میگردد. سپس دوران بارداری، درد زایمان و پس از آن، دوران شیردهی را پشت سر میگذارد که مجموعاً حدود دو سال طول میکشد؛ دورانی که در آن، مادر با فداکاری تمام، فرزند را از شیر خود تغذیه میکند و او را از این مرحله حساس عبور میدهد.

خداوند پس از بیان این رنجها، به انسان فرمان میدهد که هم شکرگزار پروردگارش باشد و هم سپاسگزار پدر و مادرش. شکر خداوند به خاطر نعمتهای بیشمار اوست و شکر والدین به پاس زحمات و محبتهای بیدریغشان. در پایان آیه، خداوند یادآوری میکند که بازگشت همه انسانها به سوی اوست و در آن روز، هر کس بر اساس اعمال و رفتار خود، بهویژه در برابر والدینش، پاداش یا کیفر خواهد دید. این یادآوری، انگیزهای برای نیکی کردن به والدین در دنیاست.

فواید و پیامهای آیه:

• نیکی به پدر و مادر، پس از عبادت خداوند، مهمترین وظیفه اخلاقی و دینی انسان است و در قرآن کریم بلافاصله بعد از فرمان توحید و شکر الهی ذکر شده است.
• این آیه نشان میدهد که اسلام به نهاد خانواده و احترام به والدین اهمیت فوقالعادهای میدهد و آن را از نشانههای ایمان و تقوا میداند.
• توجه به رنجها و فداکاریهای مادر، دل انسان را نرم میکند و او را به محبت و قدردانی از او ترغیب مینماید.
• شکرگزاری از خداوند و سپاس از والدین، دو بال پرواز انسان به سوی سعادت و کمال است و موجب افزایش نعمتهای الهی میشود.
• یادآوری معاد و بازگشت به سوی خدا، انسان را از سهلانگاری در حق والدین بازمیدارد و او را به جبران محبتهای آنان در فرصت باقیمانده تشویق میکند.