Лукман сүрөсү — Аят 15

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• جَاهَدَاكَ — ата-энең сени күч менен, аракет менен бир нерсеге мажбурлоого аракет кылса.
• تُشْرِكَ بِي — Мага (Аллахка) шерик кошуу, башка нерсени Теңирге теңөө.
• مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ — сенде эч кандай далили жок нерсе; б.а. илими жок, негизсиз нерсе.
• فَلَا تُطِعْهُمَا — аларга (ата-энеңе) баш ийбе, алардын бул буйругун аткарба.
• وَصَاحِبْهُمَا — алар менен кошо бол, аларга жакындык кыл, мамиле кыл.
• مَعْرُوفًا — исламда жакшы деп таанылган, адал жана орундуу жол менен.
• وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ — Мага тообо кылып, бет бурган адамдардын жолун ээрчи.
• أَنَابَ — тообо кылып, Аллахка кайтты, бет бурду.
• مَرْجِعُكُمْ — кайтып баруучу жайыңар, акыреттеги кайтуу.
• فَأُنَبِّئُكُم — силерге кабар берем, айтып коём.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Бул аятта Аллах Таала ата-энеге болгон мамиленин чек арасын ачык-айкын көрсөтүп жатат. Эгерде ата-эне баласын Аллахка шерик кошууга — б.а. Аллахтан башка нерсеге сыйынууга — мажбурлоого аракет кылса, ал эч кандай далили жок, негизсиз нерсе болгондуктан, бала аларга бул иште баш ийбейт. Анткени жаратуучуга күнөө кылууда эч бир жаратылганга баш ийүү болбойт. Бирок ушул эле аят ата-энеге карата жакшы мамилени, аларга камкордук кылууну, сыйлоону жана жакшылык кылууну талап кылат. Демек, алардын күнөөгө чакырган буйругун аткарбаган менен, аларга болгон жакшы мамилени, кызматты жана сыйды токтотпоо керек. Бул — Исламдын ата-энеге болгон урмат-сый менен Аллахка болгон баш ийүүлүктүн ортосундагы тең салмактуулукту канчалык даана белгилегенин көрсөтөт.

Андан соң Аллах ыймандуу балага тообо кылып, Аллахка бет бурган адамдардын жолун — б.а. пайгамбардын жана анын сахабаларынын жолун ээрчүүнү буйруйт. Бул жол — тавхиддин, ыймандын жана моюн сунуунун жолу. Акырында Аллах бардыгыбыздын кайтуучу жайыбыз Анын алды экенин, ошол күнү кылган иштерибиздин баарынан кабардар кылып, ар бирибизге татыктуу сыйлык же жаза берерин эскертет. Бул аят Лумандын уулуна айткан насаатынын ичинде келген, ата-энеге болгон мамиленин чен-өлчөмүн белгилеген маанилүү көрсөтмө.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана Исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Ислам — ата-энеге сый-урмат кылуунун дини. Ал ата-энеге жакшылык кылууну, аларга камкор болууну жана аларды сыйлоону буйруйт. Бул — ар бир адамдын жүрөгүнө жакын, табигый жана адамгерчиликтүү талап.
• Ислам — акыл-эстүүлүк жана тең салмактуулук дини. Ал ата-энеге баш ийүүнү талап кылган менен, Аллахка күнөө кылууга жол бербейт. Бул — эч бир жаратылганга жаратуучуга күнөө кылууда баш ийбөө деген акылдуу жана адилеттүү принцип.
• Ислам — тообо жана кайтуу дини. Аллах тообо кылып, Ага бет бурган адамдардын жолун ээрчүүгө чакырат. Бул — ар бир күнөөкөргө үмүт берет, эч кимди тозокко түбөлүккө таштабайт.
• Ислам — жоопкерчилик дини. Ар бир адам акыретте Аллахтын алдында жооп берет. Бул — адамды жакшылыкка түрткү берүүчү, адилеттикке чакыруучу чоң мотивация.
• Бул аят бизге көрсөтөт: Ислам — бул ата-эне менен болгон мамилени да, Аллах менен болгон мамилени да оңдоп, экөөнү тең орду менен коюуну үйрөткөн дин. Ошондуктан Ислам — адам баласынын жаратылышына эң ылайыктуу, эң акылдуу жана эң ырайымдуу дин.