لقمان سۈرىسى — ئايەت 19

1) لۇغەت ئىزاھاتى:

• وَاقْصِدْ: ئوتتۇراھال بول، مۇۋاپىق تۇت.
• مَشْيِكَ: مېڭىشىڭ، ماڭغان ھالىتىڭ.
• وَاغْضُضْ: كېمەيت، تۆۋەنلەت.
• أَنكَرَ: ئەڭ يامان، ئەڭ قەبىھ، ئەڭ يىرگىنچلىك.
• الْحَمِيرِ: ئېشەكلەر.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا لۇقمان ھەكىمنىڭ ئوغلىغا قىلغان نەسىھىتىنى بايان قىلىپ، مۇنداق دەيدۇ: ئى ئىنسان! مېڭىشىڭدا ئوتتۇراھال بول — يەنى تېزلىك بىلەن ئالدىراپمۇ كەتمە، بەكمۇ ئاستا سۆرەلمىمۇ يۈرمە. ھەيۋەتلىك ۋە ئىبرەتلىك بىر مېڭىش بىلەن ماڭكى، كىشىلەر سېنى كۆرگەندە ھۆرمەت قىلسۇن. تەكەببۇرلۇق ۋە مەنپەرەستلىك بىلەن كېرىلىپ ماڭمىغىن، شۇنداقلا ئۆزۈڭنى ئۆلۈككە ئوخشىتىپ بەكمۇ ئاجىزلىق بىلەن ماڭمىغىن.

ئاۋازىڭنىمۇ تۆۋەنلەت — يەنى سۆزلىگەندە ئاۋازىڭنى بەك كۆتۈرۈپ، باشقىلارغا ئاچچىقلىنىدىغان ۋە زىيان يەتكۈزىدىغان دەرىجىدە ۋارقىرىمىغىن. ئەمما دۈشمەنگە ھەيۋە قىلىش ياكى ئەزان ئوقۇش قاتارلىق زۆرۈر ئورۇنلار بۇنىڭدىن مۇستەسنا. چۈنكى ئاللاھ تائالا ئەڭ يىرگىنچلىك ۋە ئەڭ قەبىھ ئاۋازنى ئېشەكلەرنىڭ ئاۋازى دەپ ئېلان قىلدى. ئېشەكلەرنىڭ ئاۋازى ئەڭ ئۆتكۈر ۋە ئەڭ يىرگىنچلىك بولۇپ، ئۇنىڭ بېشى زەپىر، ئاخىرى شەھىق بولۇپ، دوزاخ ئەھلىنىڭ ئاۋازىغا ئوخشايدۇ. شۇڭا مۇئمىن كىشى ئاۋازىنى تۆۋەن تۇتۇشى، سۆز-ھەرىكىتىدە ۋەقارلىق ۋە ئەدەپلىك بولۇشى كېرەك.

بۇ ئايەت بىزگە ئۈچ مۇھىم ئەدەبنى ئۆگىتىدۇ: بىرىنچىسى — مېڭىشتا ئوتتۇراھال ۋە ۋەقارلىق بولۇش؛ ئىككىنچىسى — ئاۋازنى تۆۋەن تۇتۇپ، باشقىلارنى ئاۋاز بىلەن ئازارلىماسلىق؛ ئۈچىنچىسى — ئېشەكلەرنىڭ ئاۋازىغا ئوخشاش قوپال ۋە يىرگىنچلىك ئاۋازدىن ساقلىنىش. بۇلار ئىسلام ئەخلاقىنىڭ گۈزەللىكىنى ۋە مۇسۇلماننىڭ ھەر قايسى جەھەتتە نەپىس تەربىيەسىگە ئەھمىيەت بېرىشى كېرەكلىكىنى كۆرسىتىدۇ. ئاللاھ بىزنى بۇ ئەدەبلەرنى ئۆزىمىزگە سۈپەت قىلىۋېلىشقا تەۋپىق بەرسۇن.