احزاب سۈرىسى — ئايەت 40

1) لۇغەت ئىزاھاتى:

• خَاتَمَ النَّبِيِّينَ: پەيغەمبەرلەرنىڭ ئەڭ ئاخىرقىسى، ئۇنىڭدىن كېيىن ھېچ پەيغەمبەر كەلمەيدۇ.
• أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ: سىلەردىن ھېچبىر ئەرنىڭ ئاتىسى ئەمەس، يەنى بىئولوگىيەلىك جەھەتتىن ھېچقانداق ئادەمنىڭ ئاتىسى ئەمەس.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئورنى ۋە ۋەزىپىسىنى ئېنىق بايان قىلىدۇ. ئايەتتە مۇنداق دېيىلىدۇ: مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام سىلەرنىڭ ئاراڭلاردىكى ھېچبىر ئەرنىڭ ئاتىسى ئەمەس. بۇ يەردە زەيد ئىبنى ھارىسە رەزىياللاھۇ ئەنھۇغا ئىشارە قىلىنىدۇ. زەيد رەزىياللاھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاسراش ئوغلى ئىدى، ئەمما بىئولوگىيەلىك ئوغلى ئەمەس ئىدى. شۇڭا زەيد رەزىياللاھۇ ئەنھۇ ئايالى زەينەب رەزىياللاھۇ ئەنھانى تالاق قىلغاندىن كېيىن ۋە ئىددە مۇددىتى توشقاندىن كېيىن، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۇنىڭغا ئۆيلەنىشى شەرىئەت جەھەتتىن ھالال ئىدى. چۈنكى ئاسراش ئوغۇللىرى ئەسلىي ئوغۇللار ھۆكمىدە ئەمەس.

ئاندىن ئاللاھ تائالا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەقىقىي مەرتىۋىسىنى بايان قىلىپ: "ئۇ ئاللاھنىڭ رەسۇلى ۋە پەيغەمبەرلەرنىڭ ئەڭ ئاخىرقىسىدۇر" دەيدۇ. يەنى ئۇ ئاللاھ تەرىپىدىن ئىنسانلارغا ئەۋەتىلگەن رەسۇلدۇر، ۋە ئۇنىڭدىن كېيىن قىيامەت كۈنىگىچە ھېچقانداق پەيغەمبەر كەلمەيدۇ. ھەتتا ئىيسا ئەلەيھىسسالام ئاخىر زاماندا چۈشكەندە، ئۇ يېڭى پەيغەمبەر بولۇپ كەلمەيدۇ، بەلكى ئۆزىنىڭ ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلىكى بىلەن ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەل قىلغان ھالدا چۈشىدۇ. شۇڭا ئۇ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۈممىتىدىن ھېسابلىنىدۇ.

ئاخىرىدا ئاللاھ تائالا: "ئاللاھ ھەر نەرسىنى بىلگۈچىدۇر" دەيدۇ. يەنى ئاللاھ تائالا بەندىلىرىنىڭ بارلىق ئەمەللىرىنى، ئەھۋاللىرىنى ۋە ئۇلارغا ئەڭ مۇناسىپ بولغان ھۆكۈملەرنى ئەڭ ياخشى بىلگۈچىدۇر. ئۇنىڭ ئىلمىدىن ھېچنەرسە مەخپىي قالمايدۇ.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مەرتىۋىسى ئادەتتىكى كىشىلەرنىڭ ئاتىلىق مۇناسىۋىتىدىن ئۈستۈن ۋە ئۇلۇغدۇر. ئۇ ئاللاھنىڭ رەسۇلى ۋە پەيغەمبەرلەرنىڭ ئاخىرقىسىدۇر. بىز مۇسۇلمان سۈپىتىدە ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىكىنى قەلبىمىز بىلەن تەستىق قىلىپ، شەرىئىتىگە ئەمەل قىلىشىمىز ۋە ئۇنىڭ ئۈممىتى بولۇش شەرىپىگە ئېرىشىشىمىز كېرەك. ئاللاھ تائالا بىزنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ شەپائىتىگە ئېرىشتۈرسۇن ۋە ئۇنىڭ سۈننىتىگە مۇستەھكەم ئەمەل قىلىش تەۋپىقىنى ئاتا قىلسۇن.