سوره یس — آيت 30

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

* حَسْرَةً: حسرت، افسوس، پشيماني ۽ ڏک جو اهڙو احساس جيڪو دل کي ڳوري ڇڏي، اهڙي وقت ظاهر ٿئي جڏهن هاڻي ڪجهه به ڪري نہ سگهجي.

* الْعِبَادِ: ٻانهن، يعني اهي ماڻهو جن رسولن کي ڪوڙو ڪيو ۽ انهن جو مذاق اڏايو.

* يَسْتَهْزِئُونَ: اهي مذاق ڪندا هئا، ٺٺوليون ۽ طعنو ڪندا هئا.

2) آيت جي تفسير:

هن آيت ۾ الله تعاليٰ انهن ماڻهن جي انجام بابت ٻڌائي ٿو جيڪي پنهنجي رسولن کي ڪوڙو ڪندا هئا ۽ انهن سان ٺٺوليون ڪندا هئا. قيامت جي ڏينهن جڏهن اهي پنهنجي اکين سان عذاب ڏسندا، تڏهن انهن تي حسرت ۽ پشيماني جو اهڙو عالم طاري ٿيندو جو هر طرف افسوس ۽ رُنو ٻڌڻ ۾ ايندو. اهي پنهنجي ان ڪردار تي پاڻ تي افسوس ڪندا ته اسان ڇو الله جي رسولن کي مذاق جو نشانو بڻايو ۽ انهن جي دعوت کي رد ڪيو.

الله ٻڌائي ٿو ته اهو سندن پراڻو طريقو هو: دنيا ۾ جڏهن به ڪو رسول انهن وٽ پهچندو هو، ته اهي ان کي مذاق ۽ ٺٺولي کان سواءِ ٻيو ڪجهه نہ ڏيندا هئا. اهي رسولن جي تعليمات کي سنجيدگي سان نہ ٻڌندا هئا، پر انهن جو مذاق اڏائيندا هئا ۽ انهن کي حقير سمجهندا هئا. اهو ساڳيو ڪردار مڪي جي ڪافرن به اختيار ڪيو، جيئن اهي نبي ڪريم ﷺ سان ٺٺوليون ڪندا هئا.

ان جو نتيجو اهو نڪتو جو قيامت جي ڏينهن اهي پنهنجي ڪيل عملن تي شديد پشيماني ۽ افسوس ڪندا، پر ان وقت جو افسوس ڪنهن ڪم نہ ايندو. اهو افسوس ۽ حسرت انهن لاءِ عذاب کان اڳ هڪ اضافي ڏک هوندو، جو اهي سمجهي ويندا ته اسان پنهنجي هٿن سان پنهنجو نقصان ڪيو ۽ الله جي رسولن جي مخالفت ۾ پاڻ کي تباهه ڪيو.

3) هن آيت مان ملندڙ فائدا ۽ سبق:

* رسولن جي عزت ۽ احترام جي اهميت: هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته الله جي رسولن ۽ انهن جي پيغام جو احترام ۽ ادب ڪرڻ اسان جي ايمان جو حصو آهي. انهن جو مذاق اڏائڻ يا انهن کي حقير سمجهڻ سخت نقصان جو سبب بڻجي سگهي ٿو.

* پشيماني جو انجام: جيڪي ماڻهو حق کي رد ڪن ٿا ۽ ان جو مذاق اڏائن ٿا، انهن جو انجام پشيماني ۽ افسوس آهي. اهو افسوس دنيا ۾ توبه ڪرڻ سان ٽري سگهي ٿو، پر آخرت ۾ اهو افسوس ڪنهن ڪم نہ ايندو.

* اسلام جي دعوت ۾ حڪمت ۽ صبر: هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان دين جي دعوت ۾ حڪمت ۽ صبر کان ڪم وٺون، ۽ مخالفت ۽ مذاق جي باوجود حق تي قائم رهون، ڇاڪاڻ ته انجام جو دارومدار الله جي طرف آهي.

* قرآن جي حقانيت: اهڙين آيتن ۾ اڳين قومن جي تاريخ ۽ انهن جي انجام بيان ڪرڻ اسان کي يقين ڏياري ٿو ته قرآن هڪ سچي ۽ حڪمت ڀري ڪتاب آهي، جيڪو اسان کي عبرت ۽ نصيحت ڏئي ٿو.

* الله جي رحمت ۽ انصاف: الله تعاليٰ نہ صرف عذاب جي خبر ڏئي ٿو، پر ان جو سبب به ٻڌائي ٿو ته اهو انهن جي پنهنجي عملن جو نتيجو هو. هي انصاف ۽ رحمت جو درس آهي ته الله ڪنهن تي ظلم نہ ٿو ڪري، پر انسان پاڻ پنهنجي عملن سان پنهنجو انجام جوڙي ٿو.