سوره زمر — آیه 72

معانی کلمات:

• مَثْویٰ: جایگاه اقامت و ماندن، منزل و قرارگاه.
• الْمُتَکَبِّرِینَ: کسانی که در برابر حق و دعوت توحید، تکبّر ورزیدند و از پذیرش ایمان سر باز زدند.

تفسیر آیه:

در این آیه، سخن از سرنوشت نهایی کسانی است که در دنیا به آیات خدا و پیامبرانش پشت کردند و با گردنکشی، دعوت حق را نپذیرفتند. هنگامی که آنان به دوزخ درآیند، به آنان گفته میشود: «از دروازههای جهنم وارد شوید و در آن جاودانه بمانید.» این جمله نه برای استقبال از آنان، بلکه برای سرزنش و تحقیر و ناامیدی کامل از رحمت الهی است. گوینده این سخن مشخص نشده تا عظمت و هولناکی این فرمان بیشتر نمایان شود؛ فرمانی که از جانب خداوند و فرشتگان عذاب صادر میشود و هیچ راه گریزی برای دوزخیان باقی نمیگذارد.

سپس قرآن با تعبیری تکاندهنده میفرماید: «پس چه بد جایگاهی است جایگاه متکبران!» یعنی این سرنوشت شوم، نتیجهی طبیعی تکبّر و برتریجویی آنان در برابر حق است. آنان که در دنیا خود را بزرگ میپنداشتند و از پذیرش بندگی خدا سر باز میزدند، اکنون در پستترین و بدترین جایگاهها قرار گرفتهاند. این جمله، هم اعلام عذاب است و هم اعلام خواری و رسوایی آنان در برابر همه خلایق.

فواید و پیامهای آیه:

• تکبّر در برابر حق، انسان را به بدترین سرانجامها میرساند؛ زیرا تکبّر، ریشهی همهی گناهان و سرپیچیهاست و نخستین گناهی که در عالم رخ داد، از تکبّر شیطان بود.
• سرنوشت متکبران، هشداری برای همهی انسانهاست که خود را از پذیرش حق برتر ندانند و در برابر دعوت پیامبران، فروتنی کنند.
• این آیه نشان میدهد که عدالت الهی مطلق است؛ هر کس در دنیا با اختیار خود راه تکبّر را برگزیند، در آخرت نیز با عدالت الهی به کیفر اعمالش میرسد.
• ایمان و تسلیم در برابر خدا، تنها راه نجات از عذاب است و انسان عاقل باید پیش از فرا رسیدن آن روز، از تکبّر و سرکشی دست بردارد و به سوی خداوند بازگردد.