سوره نساء — آیه 148

معانی کلمات:

• جَهْر: آشکار کردن، بلند گفتن.
• سُوء: زشت، ناپسند، بد.
• ظُلِم: کسی که به او ستم شده و حقش پایمال گردیده است.
• سَمِیع: بسیار شنوا، کسی که همه سخنان را میشنود.
• عَلِیم: بسیار دانا، کسی که از نیتها و درونها آگاه است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال هرگز دوست ندارد که کسی سخن زشت و ناپسندی را آشکارا بر زبان آورد، خواه آن سخن دشنام باشد، خواه تهمت، خواه غیبت و یا هر نوع بدگویی که باعث آزار و ریختن آبروی دیگران شود. چنین رفتاری نه تنها محبوب خدا نیست، بلکه مورد خشم و غضب اوست و کیفر سختی در پی دارد.

اما یک استثنا در این حکم وجود دارد: کسی که مورد ستم واقع شده و حقش پایمال گردیده، برای او رواست که به اندازهای که نیاز دارد، از ظالم خود شکایت کند و مظلومیت خویش را آشکار سازد. او میتواند نزد دیگران یا در دعای خود، از ظالم بدگویی کند و از خداوند بخواهد که حقش را از او بگیرد. این اجازه تنها برای بیان ستم و دفاع از حق خود است، نه برای انتقامجویی و زیادهروی در بدگویی.

البته باید دانست که اگر مظلوم صبر پیشه کند و شکایت خود را به درگاه خداوند ببرد و از او یاری بخواهد، این کار برای او بهتر و پسندیدهتر است، چرا که خداوند خود داناتر و تواناتر است برای دادخواهی از مظلومان.

خداوند متعال به همه سخنانی که بر زبان میآورید شنواست و از نیتها و اندیشههای درونی شما نیز کاملاً آگاه است. هیچ سخن و نیتی از او پنهان نمیماند و او به عدالت کامل، میان بندگان داوری خواهد کرد.

فواید و پیامهای آیه:

• اسلام دین اخلاق و ادب است و به مسلمانان میآموزد که زبان خود را از گفتار زشت پاک نگه دارند و حرمت دیگران را حفظ کنند.
• خداوند به مظلومان اجازه میدهد که دادخواهی کنند و ستم را برملا سازند؛ پس هیچ کس نباید ستم را تحمل کند و در برابر ظالم سکوت نماید.
• صبر و گذشت در برابر ظلم، ارزشی والاتر دارد و پاداش آن نزد خداوند بزرگ است.
• آگاهی از شنوایی و دانایی خداوند، انسان را به مراقبت از گفتار و کردار خود وا میدارد و او را به تقوا و پرهیزگاری دعوت میکند.
• این آیه نشان میدهد که اسلام دینی است متعادل و واقعبینانه که هم به اخلاق اهمیت میدهد و هم به عدالت و حقوق مظلومان توجه کامل دارد.