Ан-Ниса сүресі — Аят 148

1. Сөздердің мағынасы:

• الْجَهْرَ: жариялау, ашық айту, дауыстап айту.
• السُّوءِ: жамандық, жаман сөз, ұятсыз немесе ауыр сөз.
• ظُلِمَ: зұлымдыққа ұшыраған, әділетсіздік көрген адам.
• سَمِيعًا: естуші, барлық айтылған сөздерді еститін.
• عَلِيمًا: білуші, барлық нәрсені, тіпті жүректегі ниетті де білетін.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ Тағала адамдардың жаман сөзді ашық айтуын, жариялауын ұнатпайды. Бұл — балағаттау, ғайбаттау, жала жабу, кемсіту сияқты ауыр сөздердің бәрін қамтиды. Мұндай сөздер мұсылман қоғамында таралмауы керек, өйткені ол адамдар арасындағы бауырластықты бұзады, жүректерге өкпе-реніш пен жаулық салады.

Алайда бұл тыйымның бір ерекшелігі бар: егер адам әділетсіздікке ұшырап, зұлымдық көрсе, оған өз мәселесін ашық айтуға, әділетсіздік жасаған адамға шағымдануға, одан әділдік сұрауға рұқсат етіледі. Мысалы, ол «менің құқығымды бер», «маған әділетсіздік жасалды» деп айта алады немесе әділетсіздік жасаған адамға қарсы дұға ете алады. Бұл — қиналған адамға берілген жеңілдік.

Дегенмен, тәпсіршілер атап өткендей, мұндай жағдайда да сабыр ету, кешірімділік таныту, шағымданудан аулақ болу — артықшылықты әрі сауапты іс. Өйткені сабыр ету адамның рухани деңгейін көтереді, жүрегін тазартады.

Аллаһ Тағала адамдардың барлық айтқан сөздерін естиді, тіпті жүректеріндегі жасырын ниеттерін де біледі. Сондықтан әрбір адам сөзін айтқанда, ниетін де бақылауы керек. Жаман сөз айтудан да, жаман ниет қылудан да сақ болу керек.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Ислам — әдептілік пен жақсы сөз айту діні. Мұсылманның тілі таза, сөзі көркем болуы керек.
• Жаман сөз айту, балағаттау, ғайбаттау — Аллаһ ұнатпайтын істер. Бұдан аулақ болу — иманның кемелдігінің белгісі.
• Ислам әділетсіздікке ұшыраған адамды қорғайды. Оған өз құқығын талап етуге, әділетсіздік жасаған адамға шағымдануға рұқсат берілген. Бұл — Исламның әділдік діні екенінің дәлелі.
• Алайда сабыр ету, кешіру — шағымданудан да жоғары дәреже. Бұл адамды рухани жағынан биіктетеді.
• Аллаһ біздің әрбір сөзімізді естиді, әрбір ниетімізді біледі. Сондықтан әрдайым сөзімізге де, ниетімізге де мұқият болуымыз керек.
• Бұл аят бізге Исламның тек ғибадаттар жиынтығы емес, сонымен қатар күнделікті өмірдегі әдеп пен мінез-құлықты реттейтін толық жүйе екенін көрсетеді. Осындай көркем әдептер арқылы Исламның сұлулығын танып, оған деген сүйіспеншілігіміз арта түседі.