سوره نساء — آيت 36

1) ڪن لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• وَاعْبُدُوا اللَّهَ: الله جي عبادت ڪريو، يعني کيس هڪ ۽ اڪيلو مڃو ۽ سندس فرمانبرداري ڪريو.
• لَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا: سندس عبادت ۾ ڪنهن به شيءِ کي شريڪ نه ڪريو، نه بت، نه ڪو ٻيو.
• ذِي الْقُرْبَىٰ: مائٽ، مائٽي وارا.
• الْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ: اهو پاڙيسري جيڪو مائٽي ۾ به ويجهو هجي.
• الْجَارِ الْجُنُبِ: اهو پاڙيسري جيڪو مائٽي ۾ مٽ نه هجي، پرڙيس پاڙيسري.
• الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ: ساٿي، جيڪو سفر ۾ يا گهر ۾ گڏ هجي، يا زال، يا دوست.
• ابْنِ السَّبِيلِ: مسافر، مهمان، جيڪو پنڌ ۾ هجي ۽ کيس مدد جي ضرورت هجي.
• مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ: اهي ماڻهو جيڪي اوھان جي ملڪيت ۾ هجن، يعني نوڪر ۽ ٻانهيون.
• مُخْتَالًا: اهو ماڻهو جيڪو پاڻ کي وڏو سمجهي ۽ ٻين کي حقير ڀانئي، مغرور.
• فَخُورًا: اهو ماڻهو جيڪو پنهنجي وڏائي ۽ شان جو ٻين آڏو فخر ڪري.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن کي حڪم ڏئي ٿو ته صرف سندس عبادت ڪن ۽ سندس ذات سان ڪنهن به شيءِ کي شريڪ نه ڪن، نه ڪنهن بت کي ۽ نه ڪنهن ٻئي کي. ان کان پوءِ الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته احسان ۽ نيڪي جا ڪهڙا درجا آهن، جن تي عمل ڪرڻ گهرجي. پهريون حق والدين جو آهي، انهن سان نيڪي ڪريو، سندن عزت ڪريو ۽ سندن خدمت ڪريو. ان کان پوءِ مائٽن جو حق آهي، انهن سان به چڱائي ڪريو. پوءِ يتيمن ۽ مسڪينن جو حق آهي، انهن جي مدد ڪريو ۽ سندن خيال رکو. پوءِ پاڙيسرين جو حق آهي، چاهي اهي مائٽي ۾ ويجهو هجن يا پرڙيس هجن، سڀني سان چڱو سلوڪ ڪريو. پوءِ ساٿي ۽ سنگتي جو حق آهي، جيڪو سفر ۾ يا گهر ۾ گڏ هجي، ان سان مهرباني ڪريو. پوءِ مسافر ۽ مهمان جو حق آهي، جيڪو پنڌ ۾ هجي يا اوھان وٽ مهمان ٿي اچي، ان جي مدد ڪريو. ۽ آخر ۾ اهي ماڻهو جيڪي اوھان جي ملڪيت ۾ هجن، يعني نوڪر ۽ ٻانهيون، انهن سان به نيڪي ۽ مهرباني ڪريو، انهن کي نه تڪليف ڏيو ۽ نه حقير سمجهو. الله تعاليٰ فرمايو ته اهو شخص جيڪو پاڻ کي وڏو سمجهي، ٻين تي فخر ڪري ۽ پنهنجي وڏائي جو اظهار ڪري، الله تعاليٰ ان کي پسند نه ٿو ڪري. يعني الله تعاليٰ کي اهي ماڻهو پسند ناهن جيڪي مغرور ۽ خودپسند هجن ۽ ٻين کي حقير ڀانئين.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ جي عبادت ۽ سندس وحدانيت جو اقرار هر مسلمان جو بنيادي فرض آهي، ۽ شرڪ کان پوريءَ طرح بچڻ گهرجي.
• والدين جي خدمت ۽ سندن حق ادا ڪرڻ اسلام جي اهم تعليم آهي، جنهن تي جنت جي اميد رکي سگهجي ٿي.
• اسلام صرف عبادت جو دين ناهي، پر سماجي زندگي ۾ هر هڪ جو حق ادا ڪرڻ ۽ سڀني سان چڱو سلوڪ ڪرڻ جو دين آهي.
• يتيمن، مسڪينن، مائٽن، پاڙيسرين، ساٿين، مسافرن ۽ نوڪرن جو خيال رکڻ ۽ سندن مدد ڪرڻ اسلامي تعليم جو حصو آهي.
• الله تعاليٰ کي مغرور ۽ فخر ڪرڻ وارا ماڻهو پسند ناهن، ان ڪري عاجزي ۽ نيڪي اختيار ڪرڻ گهرجي.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسلام ۾ هر فرد جي حق جو خيال رکڻ ۽ سماج ۾ محبت، همدردي ۽ مهرباني پکيڙڻ ئي سچي عبادت آهي.
• جيڪو شخص الله جي عبادت ڪندي ٻين جا حق ادا ڪندو ۽ عاجزي اختيار ڪندو، اهو الله تعاليٰ جو پيارو ٻانهو بڻجندو ۽ آخرت ۾ اجر ۽ ثواب جو حقدار ٿيندو.