સૂરા અન-નિસા — આયત 36

١) શબ્દોના અર્થ:

• وَاعْبُدُوا اللَّهَ: અલ્લાહની ઇબાદત કરો, એટલે કે ફક્ત તેની આજ્ઞાપાલન કરો અને તેને એક માનો.
• لَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا: તેની સાથે કોઈને ભાગીદાર ન બનાવો — ન મૂર્તિને, ન કોઈ વ્યક્તિને.
• بِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا: માતા-પિતા સાથે સારો વ્યવહાર કરો, તેમની સેવા અને આજ્ઞાપાલન કરો.
• ذِي الْقُرْبَىٰ: નજીકના સગાસંબંધી.
• الْيَتَامَىٰ: જે બાળકોના પિતા ગુજરી ગયા હોય તે અનાથો.
• الْمَسَاكِينِ: લાચાર, ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકો.
• الْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ: એવો પડોશી જે સગાસંબંધી પણ હોય.
• الْجَارِ الْجُنُبِ: એવો પડોશી જે સગાસંબંધી ન હોય (અજાણ્યો પડોશી).
• الصَّاحِبِ بِالْجَنبِ: સાથી — પત્ની, મિત્ર, અથવા મુસાફરીનો સાથી.
• ابْنِ السَّبِيلِ: મુસાફર, જેનો રસ્તો કપાઈ ગયો હોય અથવા મુસાફરીમાં જરૂરિયાતમંદ હોય.
• مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ: તમારા કબજામાં જે ગુલામ-દાસી હોય તેમના.
• مُخْتَالًا: ઘમંડી, અહંકારી, જે પોતાને બીજાઓથી ઊંચો સમજે.
• فَخُورًا: બડાઈ મારનાર, જે પોતાના ગુણોની શેખી કરે.

٢) આયતનું તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા આ આયતમાં પોતાના બંદાઓને ઇરશાદ ફરમાવે છે કે ફક્ત અલ્લાહની ઇબાદત કરો, તેની આજ્ઞાપાલન કરો અને તેને એક માનો. તેની સાથે કોઈ પણ વસ્તુને — પછી તે મૂર્તિ હોય, કોઈ ઇન્સાન હોય કે બીજું કંઈ પણ હોય — ભાગીદાર ન ઠેરવો. આ પછી અલ્લાહે અનેક સામાજિક અધિકારોનો હુકમ આપ્યો છે:

માતા-પિતા સાથે હસન-સુલૂક કરો, તેમની ખિદમત કરો, તેમની આજ્ઞાપાલન કરો અને તેમના હક અદા કરો. નજીકના સગાસંબંધીઓ સાથે સારો વ્યવહાર કરો, તેમની મદદ કરો અને તેમના હક અદા કરો. અનાથો પર દયા કરો, તેમની સંભાળ રાખો અને તેમના સાથે નરમાઈથી વર્તો. ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકોની મદદ કરો અને તેમની જરૂરિયાતો પૂરી કરો.

પડોશીઓના પણ અધિકારો છે — ભલે તે સગાસંબંધી હોય કે અજાણ્યો, દૂરનો હોય કે નજીકનો. તેમની સાથે સારો વ્યવહાર કરો, તેમને તકલીફ ન પહોંચાડો અને તેમની મદદ કરો. તમારા સાથી — પત્ની, મિત્ર કે મુસાફરીના સાથી — સાથે પણ સારો વ્યવહાર કરો. મુસાફર જે પોતાના ઘરથી દૂર હોય અને જેની પાસે કંઈ ન હોય, તેની મદદ કરો. અને તમારા ગુલામ-દાસી સાથે પણ સારો વ્યવહાર કરો, તેમને ખાવાનું, પહેરવાનું અને રહેવાનું આપો.

આ બધા લોકો સાથે સારો વ્યવહાર કરવાથી તમને અલ્લાહ તરફથી ઇ