سوره نساء — آيت 82

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ: ”ڇا اهي غور ۽ فڪر نه ٿا ڪن؟“ ”تدبر“ جو مطلب آهي ڪنهن ڳالهه جي پويان معنيٰ ۽ حقيقت تي سوچ ويچار ڪرڻ، صرف مٿئين نظر کان پڙهي نه گذرڻ.
• الْقُرْآنَ: الله جو نازل ٿيل ڪلام، جيڪو محمد ﷺ تي وحي ذريعي آيو.
• اخْتِلَافًا: اختلاف، تضاد، تناقض ۽ بي ترتيبي.
• كَثِيرًا: گهڻو، وڏي مقدار ۾.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ انسانن کي سوال ڪندي فرماي ٿو ته اهي ماڻهو قرآن ۾ غور ۽ فڪر ڇو نه ٿا ڪن؟ جيڪڏهن اهي دل سان سوچي ويچار ڪن ۽ قرآن جي تعليمات، حڪمن ۽ بيانن تي غور ڪن، ته کين پڪ ٿي ويندي ته هي ڪتاب الله جي طرفان آهي. قرآن جو انداز بيان، ان جا حڪم، ان جون خبرون ۽ ان جي هدايتون اهڙي مضبوط ۽ متوازن طريقي سان بيان ٿيل آهن جو ان ۾ ڪو به تضاد، اختلاف يا بي ترتيبي نه ٿي ملي.

پوءِ الله تعاليٰ هڪ واضح دليل ڏئي ٿو ته جيڪڏهن هي قرآن الله کانسواءِ ڪنهن ٻئي جي طرفان هجي ها، ته ان ۾ گهڻا ئي اختلاف ۽ تضاد هجن ها. ڇاڪاڻ ته انسان جي لکيل يا ٺاهيل ڪنهن به ڪلام ۾ وقت سان گڏ تبديلي، تضاد ۽ بي ترتيبي ضرور ايندي آهي. پر قرآن ۾ نه ڪو حڪم هڪ ٻئي سان ٽڪراءُ ۾ آهي، نه ڪا خبر هڪ ٻئي جي خلاف، ۽ نه ڪو بيان پاڻ ۾ متضاد آهي. اهو ئي ثبوت آهي ته هي ڪتاب حقيقت ۾ الله جو ڪلام آهي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• قرآن کي صرف پڙهڻ نه گهرجي، پر ان ۾ غور ۽ فڪر ڪرڻ گهرجي، ته جيئن ان جي حقيقت ۽ هدايت سمجهي سگهجي.
• قرآن جي بي مثال ۽ متوازن بيان پاڻ ئي ان جي آسماني هجڻ جو وڏو ثبوت آهي.
• جيڪو شخص دل کولي قرآن تي غور ڪندو، تنهن کي يقين ٿيندو ته هي ڪتاب الله جي طرفان آهي ۽ ان ۾ ڪو شڪ ناهي.
• قرآن جي تعليمات ۾ نه ڪو تضاد آهي ۽ نه ڪا بي ترتيبي، جيڪا ڳالهه ان جي عظمت ۽ سچائي کي وڌيڪ واضح ڪري ٿي.
• هي آيت اسان کي سکي ٿي ته اسلام ۽ قرآن جي سچائي کي سمجهڻ لاءِ عقل ۽ فڪر کي استعمال ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته قرآن پاڻ انساني عقل کي دعوت ڏئي ٿو ته اهي ان تي غور ڪن ۽ حق کي قبول ڪن.