سوره غافر — آیه 36

معانی کلمات:

• صَرحًا: بنای بلند و مرتفع، کاخی بزرگ و نمایان.
• اسباب: در اینجا به معنای راهها و وسایلی که انسان را به مقصود میرسانند؛ مراد فرعون، راههای رسیدن به آسمانها بود.

تفسیر آیه:

فرعون در برابر دعوت حضرت موسی علیهالسلام که او را به پرستش پروردگار جهانیان و تسلیم شدن در برابر او فرا میخواند، بهجای پذیرش حق، راه تکذیب و استهزا را در پیش گرفت. او رو به وزیر خود «هامان» کرد و گفت: ای هامان! برای من بنایی بسیار بلند و عظیم بساز، شاید بتوانم به راههایی دست یابم که مرا به آسمانها برساند. او میخواست با این کار، به گمان خود، به خدای موسی برسد و او را ببیند تا ادعای موسی را دروغ بشمارد. فرعون در دل خود میپنداشت که موسی در ادعای خود که خدایی بالای آسمانها وجود دارد، دروغگو است. اینگونه بود که کردار زشت و گمراهکنندهاش در نظر او زیبا جلوه داده شد و بهخاطر همین باطلی که برایش آراسته شده بود، از راه حق بازماند. اما نیرنگ و تدبیر فرعون برای اینکه مردم را فریب دهد و خود را برحق و موسی را باطل نشان دهد، جز زیان و نابودی برای او حاصلی نداشت و سرانجامی جز شقاوت و بدبختی در دنیا و آخرت برایش به بار نیاورد.

فواید و پیامهای آیه:

• عاقبت تکبر و لجاجت: فرعون با وجود دیدن معجزات روشن، بهخاطر تکبر و لجاجت، هرگز هدایت نشد و همواره در پی بهانه و راهی برای انکار حق بود. این نشان میدهد که مانع اصلی ایمان، نه کمبود دلیل، بلکه کبر و هواپرستی است.
• نشانههای ضعف و ناتوانی: تلاش فرعون برای ساختن برجی بلند تا به آسمان برسد، نشان از نهایت جهل و ناتوانی او در برابر قدرت بیپایان خداوند دارد. انسان هر چقدر هم پیشرفت کند، هرگز نمیتواند به کنه ذات و قدرت الهی دست یابد و تنها راه سعادت، تسلیم شدن در برابر اوست.
• زیبایی عمل در نظر انسان: آیه نشان میدهد که اگر انسان از حق رویگردان شود، اعمال زشت و باطلش در نظر او زیبا جلوه میکند و همین امر او را در گمراهی غرق میسازد. پس باید همواره از خداوند بخواهیم که حق را بر ما آشکار و باطل را زشت و ناپسند نشان دهد.
• پوچی تلاشهای ضد حق: هر تلاش و تدبیری که بر اساس باطل و برای مقابله با حق باشد، محکوم به شکست و نابودی است و جز خسارت و پشیمانی برای انسان ثمری ندارد. این درس بزرگی برای همه کسانی است که در برابر دعوت انبیا و اولیای الهی میایستند.