Аль-Джасия сүрөсү — Аят 23

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• أَفَرَأَيْتَ — «Көрдүңбү?», «Байкадыңбы?» деген мааниде. Бул жерде ой жүгүртүүгө, көңүл бурууга чакыруу бар.
• اتَّخَذَ إِلَٰهَهُ هَوَاهُ — «Өз каалоосун кудай кылып алды». Башкача айтканда, адам өзүнүн жеке каалоо-тилегине гана багынып, аны эч нерседен жогору коюп, ошого ылайык иш кылат.
• أَضَلَّهُ اللَّهُ — «Аллах аны адаштырды». Бул адам өзү тандаган жолдун себебинен Аллах аны туура жолдон четтетти дегенди билдирет.
• عَلَىٰ عِلْمٍ — «Илим үстүндө», «билген абалда». Аллах анын адашарын жана адашууга татыктуу экенин билет.
• خَتَمَ — «Мөөр басты», «жаап койду». Бул жерде кабыл алуудан тосуу маанисинде.
• غِشَاوَةً — «Парда», «тосмо», «капкак». Көрүүнү тосуучу нерсе.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Оо, пайгамбар, сен өз каалоосун өзүнө кудай кылып алган адамды көрдүңбү? Ал адам эмнени кааласа, ошону гана кылат, акыл-эси ага «токтоо» десе да, каалоосу аны башкара берет. Аллах ага акыйкатты ачык көрсөтүп, далилдерди жеткирип бергенден кийин, ал өзү каалап адашууну тандаганы үчүн, Аллах аны туура жолдон четтетти. Аллах анын ушундай абалга түшөрүн илими менен билет.

Анан Аллах анын кулагына жана жүрөгүнө мөөр басты — ал эми эскертүүлөрдү угуп, пайда ала албайт, жүрөгү менен түшүнүп, акыйкатты кабыл кыла албайт. Көзүнө да тосмо тартып койду — ал Аллахтын белгилерин, далилдерин көрө албайт. Аллах аны адаштыргандан кийин, ага ким туура жолду көрсөтө алат? Эч ким көрсөтө албайт. Ошондо силер эмнеге ой жүгүртүп, эскербейсиңер? Эмнеге өз каалооңорго ээрчүүнүн зыянын жана Аллахтын шариятына баш ийүүнүн пайдасын түшүнбөйсүңөр?

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана насааттар:

• Бул аят бизди өз каалоо-тилегибизди кудай ордуна койбоого чакырат. Ар бир адам өз каалоосун акыл-эси жана Аллахтын буйруктары менен текшерип турушу керек.
• Аллах кимди адаштырса, ага эч ким туура жолду көрсөтө албайт. Ошондуктан адам өзү акыйкатты издөөгө, кулагын салып угууга, жүрөгүн ачык кармоого тийиш.
• Аллахтын аяттарын угуу, түшүнүү жана көрүү — чоң жакшылык. Ал эми угуудан, түшүнүүдөн жана көрүүдөн тосулуп калуу — оор азап.
• Бул аят ыймандуу адамдарга эскертүү: каалооңорго ээрчип, акыйкаттан четтебегиле. Аллахтын жолу — эң туура жол.
• Аллахтын адилеттиги чоң: Ал адамга акыйкатты билдирип, далилдерди жеткирет, анан адам өзү тандайт. Ким акыйкатты кааласа, Аллах ага жардам берет; ким адашууну кааласа, Аллах аны өз абалына таштайт.
• Бул аят бизди ой жүгүртүүгө, эскерүүгө чакырат. Ой жүгүрткөн адам өз жашоосундагы туура эмес жолдорду түзөтүп, Аллахтын жолуна кайтат.