مائدہ سۈرىسى — ئايەت 91

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• ئىننەما (إِنَّمَا): پەقەت، پەقەتلا دېگەن مەنىدە بولۇپ، بۇ يەردە شەيتاننىڭ مەقسىتىنى چەكلەپ كۆرسىتىش ئۈچۈن كەلگەن.
• يۇرىدۇ (يُرِيدُ): خالايدۇ، مەقسەت قىلىدۇ دېگەن مەنىدە.
• ئەن يۇقىئە (أَن يُوقِعَ): چۈشۈرمەك، پەيدا قىلماق، ئوتتۇرىغا قويماق دېگەن مەنىدە.
• ئەلئەداۋە (الْعَدَاوَةَ): دۈشمەنلىك، ئاداۋەت دېگەن مەنىدە.
• ئەلبەغدا (الْبَغْضَاءَ): ئۆچمەنلىك، يامان كۆرۈش، كۆڭۈلدە ئۆچمەنلىك ساقلاش دېگەن مەنىدە.
• ئەلخەمر (الْخَمْرِ): ھاراق، مەست قىلىدىغان ئىچىملىك دېگەن مەنىدە.
• ئەلمەيسىر (الْمَيْسِرِ): قىمار، قىمار ئويۇنى دېگەن مەنىدە.
• يەسۇددە (يَصُدَّكُمْ): توسىدۇ، چەكلەيدۇ، بۇرىۋېتىدۇ دېگەن مەنىدە.
• زىكرىللاھ (ذِكْرِ اللَّهِ): ئاللاھنى ئەسلەش، ئاللاھنى ياد قىلىش دېگەن مەنىدە.
• مۇنتەھۇن (مُنتَهُونَ): توختايدىغانلار، ۋاز كېچىدىغانلار دېگەن مەنىدە.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالا مۇئمىنلەرگە ھاراق ۋە قىمارنىڭ يامانلىقىنى ۋە ئۇلارنىڭ كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان زىيانلىرىنى بايان قىلىدۇ. ئاللاھ بىلدۈرىدۇكى، شەيتان ھاراق ئىچىش ۋە قىمار ئويناش ئارقىلىق مۇئمىنلەرنىڭ ئارىسىغا دۈشمەنلىك ۋە ئۆچمەنلىك سېلىشنى، شۇنداقلا ئۇلارنى ئاللاھنى ئەسلەشتىن ۋە ناماز ئوقۇشتىن توسۇشنى مەقسەت قىلىدۇ. چۈنكى ھاراق ئىچكەن كىشىنىڭ ئەقلى تۇتۇلۇپ، ئۆزىنى تۇتالمای قالىدۇ، ئەتراپىدىكىلەرگە يامانلىق قىلىشى، سۆز-ھەرىكەتلىرىدە چەك-چېگرا ساقلىيالماسلىقى مۇمكىن؛ قىمار ئوينىغان كىشى بولسا پۇلىنى يوقىتىپ، ئارىلىرىدا جىدەل-ماجىرا ۋە ئۆچمەنلىك پەيدا بولىدۇ. بۇ ئىككى ئىش ئىنساننى ئاللاھنى ئەسلەش ۋە ناماز ئوقۇش قاتارلىق ئىبادەتلەردىن چەكلەپ، پەرۋەردىگارى بىلەن بولغان ئالاقىسىنى ئاجىزلاشتۇرىدۇ. شۇڭا ئاللاھ مۇئمىنلەرگە خىتاب قىلىپ: «ئەمدى بۇ يامان ئىشلاردىن توختايسىلەرمۇ؟» دەپ سورايدۇ. بۇ سوئالنىڭ مەنىسى ئەمەلىيەتتە بۇيرۇق بولۇپ، يەنى «بۇ يامان ئىشلاردىن توختاڭلار!» دېگەنلىكتۇر. بۇ ئايەت مۇئمىنلەرنى ھاراق ۋە قىمارنىڭ ھەر قانداق شەكلىدىن پۈتۈنلەي ۋاز كېچىشكە، ئاللاھنى ئەسلەش ۋە نامازنى داۋاملاشتۇرۇشقا چاقىرىدۇ.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلىق ساۋەقلەر:

• ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ھاراق ۋە قىمارنىڭ پەقەت شەخسىي زىيان ئەمەس، بەلكى جەمئىيەتكە ئورتاق زىيان يەتكۈزىدىغانلىقىنى، ئۇلارنىڭ كىشىلەر ئارىسىدا دۈشمەنلىك ۋە ئۆچمەنلىك پەيدا قىلىدىغانلىقىنى ئېنىق بايان قىلدى. بۇ ئىسلامنىڭ جەمئىيەت تىنچلىقى ۋە ئىناقلىقىغا قانچىلىك ئەھمىيەت بېرىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
• ھاراق ۋە قىمار ئىنساننى ئاللاھنى ئەسلەش ۋە ناماز ئوقۇشتىن توسىدۇ. بۇ ئىككى ئىبادەت مۇئمىننىڭ ئاللاھ بىلەن بولغان ئالاقىسىنىڭ ئاساسىدۇر. شۇڭا بۇ ئىككى يامان ئىشتىن ساقلىنىش ئىنساننىڭ ئىمانىنى قوغداش ۋە ئىبادەتلىرىنى داۋاملاشتۇرۇش ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىمدۇر.
• ئايەتنىڭ ئاخىرىدىكى «ئەمدى توختايسىلەرمۇ؟» دېگەن سوئال ئەمەلىيەتتە ئاللاھنىڭ مۇئمىنلەرگە بولغان مېھرىبانلىقى ۋە ئۇلارنى ياخشىلىققا يېتەكلىشىنىڭ ئىپادىسىدۇر. ئاللاھ بىزنى بۇ يامان ئىشلاردىن ساقلىنىشقا چاقىرىدۇ، بۇ ئۇنىڭ بىزگە بولغان رەھمىتىدۇر.
• ئىسلام دىنى ئىنساننىڭ ئەقلىنى، ساغلاملىقىنى ۋە جەمئىيەت تەرتىپىنى قوغداشنى مەقسەت قىلىدۇ. ھاراق ۋە قىمارنىڭ ھارام قىلىنىشى بۇ مەقسەتنىڭ بىر قىسمىدۇر. بۇ ئايەت بىزگە ئىسلامنىڭ ھەر قانداق بىر ھөكۈمىنىڭ ئارقىسىدا چوڭقۇر ھېكمەت ۋە ئىنسانپەرۋەرلىك ياتقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
• بۇ ئايەت بىزنى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇشقا، ھارامدىن ساقلىنىشقا ۋە ھالال يولدا ياشاشقا تەرغىب قىلىدۇ. ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىمان ئېيتقان ھەر بىر مۇئمىن بۇ ئايەتنى ئوقۇغاندا، ئۆزىنىڭ ھەرىكەتلىرىنى تەكشۈرۈپ، ھارام ئىشلاردىن يىراق تۇرۇشى كېرەك.