An'om surasi — Oyat 158

Kalimalarning ma'nolari:

• يَنظُرُونَ – kutmoqdalar, intizor bo‘lmoqdalar.
• تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ – farishtalar (o‘lim farishtasi va uning yordamchilari) ularning jonlarini olish uchun kelishi.
• يَأْتِيَ رَبُّكَ – Robbining (Qiyomat kuni) hukm chiqarish uchun kelishi.
• بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ – Robbingning ba’zi alomatlari, ya’ni quyoshning mag‘ribdan chiqishi kabi Qiyomat soatining katta belgilari.
• لَا يَنفَعُ – foyda bermaydi.
• كَسَبَتْ – qilgan, amal qilgan.

Tafsir:

Muhammad (s.a.v.) va ularga nozil qilingan Qur’onni yolg‘onchi qilgan, haq yo‘ldan to‘sgan kimsalar nimani kutmoqdalar? Ular faqatgina quyidagi uch holatdan birini kutmoqdalar: yo o‘lim farishtasi va uning yordamchilari ularning jonlarini olish uchun kelishini, yo Robbining Qiyomat kuni bandalari orasida hukm chiqarish uchun kelishini, yo Robbingning ba’zi alomatlari – masalan, quyoshning mag‘ribdan chiqishi kabi Qiyomat soatining yaqinlashganini bildiruvchi buyuk belgilar kelishini.

Qachonki Robbingning ba’zi alomatlari (quyoshning mag‘ribdan chiqishi) kelsa, o‘shanda ilgari iymon keltirmagan kofirning iymoni foyda bermaydi. Shuningdek, ilgari iymon keltirgan bo‘lsa-da, yaxshi amal qilmagan, keyin o‘sha paytda tavba qilib, yaxshi amal qilmoqchi bo‘lgan insonning ham amali qabul qilinmaydi. Chunki bu paytda iymon keltirish va tavba qilish majburiy bo‘lib qoladi, ixtiyoriy emas.

Ey Muhammad (s.a.v.), shu mushriklarga ayting: «Sizlar shu uch holatdan birini kutinglar, albatta men ham sizlar bilan birga kutuvchilardanman». Bu ularga ogohlantirish va tahdid bo‘lib, ularning oxir-oqibatda halok bo‘lishlarini bildiradi.

Foydalar:

• Ushbu oyatdan o‘rganamizki, inson o‘lim kelishidan oldin iymon keltirishi va yaxshi amallar qilishi shart. Chunki o‘lim kelganda yoki Qiyomat alomatlari paydo bo‘lganda qilingan iymon va tavba qabul qilinmaydi.
• Allohning va’dasi haqdir va Qiyomat albatta keladi. Shuning uchun har bir inson doimo hushyor bo‘lib, o‘zini imtihon qilishi va yaxshi amallarni oldindan qilib qo‘yishi lozim.
• Bu oyat mo‘minlarga sabr qilishni va haq yo‘lda davom etishni o‘rgatadi, chunki oxir-oqibatda haq g‘olib bo‘ladi, botil esa yo‘q bo‘lib ketadi.
• Islomda imon va amal bir-biridan ajralmasdir. Imon qalbda bo‘lishi bilan birga, uni amallar bilan tasdiqlash zarur.