An'om surasi — Oyat 81

Kalimalarning ma'nolari:

• Sulton: hujjat, dalil, isbot.
• Farīqayn: ikki guruh, ikki tomon.
• Amin: xotirjamlik, osoyishtalik, azobdan saqlanish.

Tafsir:

Ibrohim alayhissalomning bu so‘zlari ularning butlariga nisbatan qilingan tanqidiy savolni o‘z ichiga oladi. U shunday deydi: "Qanday qilib men sizlar Allohga sherik qilib ibodat qilayotgan butlaringizdan qo‘rqishim mumkin? Holbuki, ular menga hech qanday zarar ham, foyda ham yetkaza olmaydi. Ammo sizlar Allohning azobidan qo‘rqmaysizmi? Sizlar Unga hech qanday hujjat va dalilsiz, shunchaki o‘z xayolingizga kelgan narsalarni sherik qilib, butun umringizni shu xato yo‘lda o‘tkazyapsizlar. Alloh taolo hech qachon bunday sheriklikka ruxsat bermagan va bu haqda hech qanday kitob ham nozil qilmagan."

So‘ngra u savol beradi: "Endi o‘ylab ko‘ringlar, qaysi guruh – Allohga ibodat qiluvchi va Unga hech narsani sherik qilmaydigan mo‘minlarmi yoki Allohga butlarni sherik qilib, o‘zlarini xavf-xatarga tashlagan mushriklarmi – azobdan xotirjam bo‘lishga haqliroq? Agar rostini biladigan bo‘lsangizlar, aytinglar-chi?"

Bu savol orqali Ibrohim alayhissalom ularni o‘zlarining noto‘g‘ri e’tiqodlari haqida o‘ylashga chorlaydi. Haqiqatda, Allohga ishonib, Ungagina ibodat qilgan kishigina haqiqiy xotirjamlikka erishadi. Mushrik esa butlari hech narsaga yaramaydigan, hatto o‘zini ham himoya qila olmaydigan narsalarga suyanib, qo‘rquv va iztirobda yashaydi.

Foydalar:

1. Tavhid – xotirjamlik manbai: Ushbu oyat musulmonlarga Allohga yolg‘iz ibodat qilish orqali qalb xotirjamligi va ruhiy osoyishtalikka erishish mumkinligini o‘rgatadi. Kim Allohga suyansa, uning qalbi hech qachon qo‘rquvga tushmaydi.
2. Dalilsiz e’tiqod qabul qilinmaydi: Islom dini aql va dalilga asoslanadi. Har qanday e’tiqod yoki amal, agar Allohning hujjati va payg‘ambarlarning ko‘rsatmasi bo‘lmasa, batildir. Bu musulmonlarni har bir ishda ilm va hujjatga amal qilishga undaydi.
3. Munozarada yumshoq va hikmatli uslub: Ibrohim alayhissalomning savol tarzidagi murojaati bizga o‘zga din vakillari bilan munozara qilishda eng go‘zal usulni – aqlga murojaat qilish va o‘zini yuqori tutmasdan, haqiqatni tan olishga chorlashni o‘rgatadi.
4. O‘zini tuzatishga chaqiriq: Oyat har bir insonni o‘z e’tiqodi va amallarini tekshirib ko‘rishga, qaysi guruh haqiqatda xavfsizlikda ekanini anglab, shunga ergashishga da’vat etadi.