سوره ملک — آیه 21

معانی کلمات:

• أَمْسَكَ: بازداشت، نگه داشت.
• رِزْقَهُ: روزیِ او (خداوند).
• لَجُّوا: اصرار ورزیدند، بر چیزی پافشاری کردند.
• عُتُوّ: سرکشی، طغیان و گردنکشی.
• نُفُور: گریزان شدن، دوری کردن (از حق).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامهی آیات پیشین که دربارهی نعمتهای گوناگون و قدرت بیپایان خود سخن میگفت، این بار با بیانی پرسشی و توبیخی، مشرکان را مخاطب قرار میدهد و میفرماید: «کیست آن کسی که اگر خداوند روزیاش را از شما بازگیرد و اسباب معیشت را قطع کند، بتواند روزی شما را برساند؟» یعنی اگر باران نبارد، زمین گیاه نرویاند، و همهی درهای رحمت الهی بسته شود، چه کسی جز خداوند میتواند رزق و روزی شما را تأمین کند؟ هیچکس! این پرسش، حجت را بر آنان تمام میکند تا بدانند که همهی روزیها به دست خداست و هیچ قدرتی در برابر ارادهی او توانایی ندارد.

اما با این حال، مشرکان به جای آنکه عبرت بگیرند و به سوی حق بازگردند، بر طغیان و سرکشی خود اصرار ورزیدند و از پذیرش ایمان و حق گریزان شدند. آنان در برابر آیات روشن الهی، نه تنها تسلیم نشدند، بلکه با عناد و لجاجت، راه کفر و ضلالت را پیش گرفتند و از شنیدن سخن حق و پیروی از پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) رویگردان شدند. این آیه نشان میدهد که انسانِ بیایمان، حتی با دیدن روشنترین دلایل و برهانها، باز هم در برابر حق سرکشی میکند و از آن میگریزد.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید در رزق: تنها خداوند است که روزیدهندهی همهی موجودات است و هیچ کس جز او نمیتواند روزی کسی را تأمین کند. پس باید تنها از او طلب روزی کرد و به او توکل نمود.
2. بیداری وجدان: این آیه، انسان را به اندیشه و تأمل دعوت میکند تا با دیدن نعمتهای بیپایان الهی، به عظمت خالق پی ببرد و در برابر او خاشع و فروتن شود.
3. هشدار از عاقبت لجاجت: اصرار بر کفر و سرکشی، انسان را از رحمت الهی دور میکند و او را به ورطهی هلاکت و عذاب ابدی میکشاند. پس باید از لجاجت و عناد در برابر حق پرهیز کرد.
4. شکرگزاری نعمتها: اگر انسان بداند که همهی روزیها از جانب خداست، در برابر این همه نعمت، شکرگزار خواهد بود و از نعمتهای الهی در راه رضای او استفاده خواهد کرد.
5. امید به رحمت الهی: با وجود همهی هشدارها، این آیه به انسان میآموزد که درِ توبه و بازگشت به سوی خدا همیشه باز است و تا زمانی که انسان زنده است، میتواند از سرکشی دست بردارد و به سوی پروردگار مهربان بازگردد.