Аль-Мульк сүресі — Аят 4

1. Сөздердің мағынасы:

• ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ: «Сосын көзіңді қайта бұр» — яғни көзқарасыңды қайта-қайта айналдырып қара.
• كَرَّتَيْنِ: «Екі рет» — бұл жерде «қайта-қайта, бірнеше мәрте» деген мағынада.
• يَنقَلِبْ: «Қайтады, оралады».
• خَاسِئًا: «Қор болған, кемсітілген, көңілі қалған» — ешбір кемшілік таба алмай, жеңіліс тапқан күй.
• حَسِيرٌ: «Шаршаған, әлсіреген, таусылған» — қарай-қарай көзі шаршап, әрі қарай қарауға дәрмені қалмаған.

1. Аяттың тәпсірі:

Алла Тағала аспанды жеті қабат етіп жаратқанын, онда ешқандай кемшілік пен сәйкессіздік жоқтығын баяндаған соң, адамға сынақ ретінде былай дейді: «Енді көзіңді қайта-қайта айналдырып, аспанға тағы да қара. Бір қарап қана қоймай, бірнеше мәрте мұқият қара, әлдебір жарық, жарылған жер немесе кемшілік таба аласың ба?» деп бұйырады.

Адам қанша қараса да, қанша тексерсе де, аспаннан ешқандай ақау, жарық немесе ретсіздік таба алмайды. Сөйтіп, көз өзіне қайта оралғанда, ол қор болған, жеңілген, ешнәрсе таба алмаған күйде қайтады. Әрі ол қарай-қарай шаршап, әлсіреп, таусылады. Яғни аспанның жаратылысы соншалықты кемелді, мінсіз және үйлесімді, одан ешбір кемшілік табу мүмкін емес.

Бұл аят Алланың құдіреті мен даналығын, жаратылыстың мінсіздігін көрсетеді. Аспанды мұқият зерттеген адам оның теңдессіз тәртібі мен үйлесіміне таңданып, Алланың ұлылығын мойындайды. Ал кемшілік іздеп шаршаған көз ештеңе таба алмай, тек өзінің әлсіздігін ғана мойындайды.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Алланың жаратылысы мінсіз: Аспан мен жердің жаратылысында ешқандай кемшілік жоқ. Бұл — Алланың құдіреті мен даналығының айқын дәлелі.
• Ойлануға шақыру: Аят адамды табиғатқа, әсіресе аспанға мұқият қарап, ойлануға шақырады. Ойлану — иманның кілті.
• Ғылым мен сенім үйлесімді: Аспанды зерттеу, ғаламның тәртібін байқау адамды Аллаға жақындатады. Ғылым мен дін қайшы емес, керісінше, бірін-бірі толықтырады.
• Адамның әлсіздігін мойындау: Қанша тырысса да, адам Алланың жаратылысындағы кемелдікті толық түсіне алмайды. Бұл адамның шектеулі екенін, Алланың шексіз екенін көрсетеді.
• Ислам — ойлау діні: Ислам адамды соқыр сенімге емес, ойлауға, байқауға, зерттеуге шақырады. Бұл аят соның айқын мысалы.
• Шүкіршілікке шақыру: Осындай кемелді әлемді жаратқан Аллаға шүкір ету — әрбір мұсылманның парызы.