سوره قلم — آیه 37

معانی کلمات:

• «أَمْ»: آیا (برای استفهام انکاری به کار رفته است).
• «کِتَابٌ»: کتاب آسمانی.
• «تَدْرُسُونَ»: میخوانید و مطالعه میکنید.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه با لحنی توبیخآمیز و انکاری از مشرکان و کسانی که گمان میکنند میان مطیع و عاصی فرقی نیست، سؤال میکند: «آیا شما کتابی آسمانی دارید که در آن میخوانید و مطالعه میکنید که مطیع و عاصی در پیشگاه خدا یکساناند؟» این استفهام انکاری است؛ یعنی چنین کتابی وجود ندارد و هیچ کتاب آسمانی نازل نشده است که چنین حکمی را تأیید کند. اگر چنین کتابی داشتید، میتوانستید به آن استناد کنید، اما هرگز چنین کتابی نازل نشده است. این آیه در ادامه آیات پیشین است که مشرکان را به خاطر آرزوی تساوی میان نیکوکاران و بدکاران در روز جزا سرزنش میکند و میفرماید: آیا شما بر این ادعای خود دلیل و برهانی از کتابهای آسمانی دارید؟ هرگز! این فقط خیال و آرزوی باطل شماست.

فواید و پیامهای آیه:

1. اسلام دین استدلال و برهان است و هیچ ادعایی بدون دلیل پذیرفته نیست؛ حتی در مسائل اعتقادی نیز باید از کتاب و سنت دلیل آورد.
2. عدالت الهی اقتضا میکند که میان مطیع و عاصی، نیکوکار و بدکار تفاوت باشد و این تفاوت در روز جزا آشکار خواهد شد.
3. هیچ کتاب آسمانی و هیچ شریعت الهی، برابری مؤمن و کافر را تأیید نکرده است؛ بنابراین این باور باطل و بیپایه است.
4. قرآن کریم ما را به تفکر و تدبر دعوت میکند و هرگز نمیپذیرد که انسان بدون آگاهی و دلیل، عقیدهای را بپذیرد یا ادعایی را مطرح کند.
5. این آیه به ما میآموزد که در برابر آرزوهای بیاساس و خیالات واهی، باید به دنبال حقیقت و وحی الهی رفت و از آن پیروی کرد.