سوره قلم — آیه 36

معانی کلمات:

• ما لکم: شما را چه شده است؟ / چه میشود شما را؟
• کیف تحکمون: چگونه داوری میکنید؟ / بر چه اساسی قضاوت میکنید؟

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه با لحنی تعجّبآمیز و سرزنشگرانه، مشرکان را مورد خطاب قرار میدهد و میفرماید: شما را چه شده است؟ چگونه چنین داوری نادرست و باطلی میکنید؟! این جمله در ادامه آیات پیشین است که مشرکان میگفتند: «آیا مؤمنان را همچون مجرمان قرار میدهیم؟» (سوره قلم، آیه ۳۵). خداوند با این پرسشِ انکاری، حکم آنان را محکوم میکند و میفرماید: چگونه بین مؤمنانِ مطیع و مجرمانِ گناهکار یکسان قضاوت میکنید و هر دو را در یک مرتبه قرار میدهید؟ این داوریِ شما نه بر اساس عقل سلیم است، نه بر اساس وحی الهی، بلکه قضاوتی است کاملاً باطل و ناشی از جهل و گمراهی. خداوند با این تعبیر، آنان را به اندیشیدن دعوت میکند که آیا هرگز عاقلی چنین حکمی صادر میکند که نیکوکار و بدکار را یکسان بداند؟ این حکمِ ناعادلانه، با فطرت سالم و منطق درست سازگاری ندارد.

فواید و پیامهای آیه:

• عدالت و انصاف از اصول بنیادین اسلام است؛ هرگز نباید بین نیکوکار و بدکار یکسان قضاوت کرد.
• انسان باید در داوریهای خود از روی هوی و هوس یا تقلید کورکورانه تصمیم نگیرد، بلکه بر اساس عقل و وحی بیندیشد.
• این آیه نشان میدهد که خداوند هرگز پاداش مؤمنان و کیفر مجرمان را یکسان قرار نمیدهد؛ این بشارتی برای اهل ایمان است که تلاش و اطاعتشان هرگز بینتیجه نمیماند.
• قرآن کریم با طرح سؤالاتِ تفکّربرانگیز، انسانها را به خردورزی و بازنگری در باورهای نادرست دعوت میکند تا از گمراهی رهایی یابند.