سوره اعراف — آیه 20

معانی کلمات:

• فَوَسْوَسَ: سخن پنهانی و فریبکارانه انداخت.
• لِيُبْدِيَ: تا آشکار کند.
• وُورِيَ: پوشیده شده بود.
• سَوْآتِهِمَا: عورت‌های آن دو (آدم و حوا).
• مَلَكَيْنِ: دو فرشته.
• الْخَالِدِينَ: جاویدانان (آنان که هرگز نمی‌میرند).

تفسیر آیه:

پس از آنکه خداوند متعال آدم و حوا را از نزدیک شدن به آن درخت نهی کرد و آنان را در بهشت جای داد، شیطان که دشمن قسم‌خوردهٔ انسان است، با وسوسه‌ای پنهانی و فریبکارانه به سراغ آن دو آمد. هدف او این بود که پرده‌ای را که خداوند بر عورت‌های آنان افکنده بود بردارد و آنان را در معرض خطا و شرمساری قرار دهد. شیطان برای رسیدن به این مقصود، سخنانی فریبنده به کار برد و به آن دو گفت: «پروردگارتان شما را از خوردن میوهٔ این درخت نهی نکرده است، مگر به این دلیل که نمی‌خواهد شما دو فرشته شوید یا از جاودانگان در بهشت باشید.» او با این سخن، حس آرزوی کمال و جاودانگی را در وجود آنان برانگیخت و چنین وانمود کرد که خداوند از روی حسد یا ترحم، آنان را از این نعمت بزرگ بازداشته است. این وسوسه، زمینه‌ساز لغزش آن دو شد و در نهایت به نافرمانی از فرمان الهی انجامید.

فواید و پیام‌های آیه:

1. نفوذ تدریجی دشمن: شیطان هرگز یک‌باره انسان را به گناه بزرگ نمی‌کشاند، بلکه ابتدا با وسوسه‌های کوچک و به ظاهر بی‌ضرر، ذهن و قلب انسان را آماده می‌کند تا او را به نافرمانی کامل برساند. پس باید از نخستین وسوسه‌ها به خدا پناه برد.
2. فریب با حق‌نمایی: شیطان برای گمراه کردن انسان، سخنان خود را در قالب دلسوزی و خیرخواهی ارائه می‌دهد و حتی از نام خدا و بهشت استفاده می‌کند تا مقصود شوم خود را پیش ببرد. پس نباید به هر سخن زیبایی که با واقعیت دین ناسازگار است اعتماد کرد.
3. اهمیت پوشش عورت: این آیه نشان می‌دهد که پوشاندن عورت و حفظ حیا از نخستین فطرت‌های انسانی است و شیطان همواره در تلاش است تا این حیا را از انسان بگیرد و او را به بی‌پروایی و برهنگی بکشاند.
4. آسیب‌پذیری انسان در برابر آرزوهای بلند: آرزوی جاودانگی و رسیدن به مقامات بالاتر، اگر در مسیر شرعی و الهی نباشد، می‌تواند انسان را به لغزش بکشاند. پس باید خواسته‌های خود را با فرمان خداوند هماهنگ کنیم، نه با وسوسه‌های دشمن.
5. رحمت الهی پس از خطا: هرچند آدم و حوا دچار لغزش شدند، اما خداوند با رحمت خود آنان را نبخشید و راه توبه را به آنان آموخت. این نشان می‌دهد که درِ توبه همیشه باز است و هیچ گناهی جز یأس از رحمت خدا، نابخشودنی نیست.